Στενά του Ορμούζ, η αχίλλειος πτέρνα της παγκοσμιοποίησης

Εδώ και εβδομάδες, τα Στενά του Ορμούζ και ο αποκλεισμός της θαλάσσιας κυκλοφορίας που προκλήθηκε από τη σύγκρουση μεταξύ του Ιράν και του αμερικανοϊσραηλινού συνασπισμού έχουν γίνει ένα από τα κυριότερα θέματα στα μέσα ενημέρωσης. Αυτή η γεωγραφική θέση είναι ζωτικής σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο, ειδικά για τη μεταφορά φυσικού αερίου και πετρελαίου. Συχνά, στις συζητήσεις και τα σχόλια των μέσων ενημέρωσης, παραβλέπονται άλλοι εξίσου σημαντικοί παράγοντες. Υπάρχουν προϊόντα και πόροι των οποίων η σπανιότητα μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη γεωπολιτική και την παγκόσμια οικονομία, ειδικά εάν ο αποκλεισμός συνεχιστεί τους επόμενους μήνες. Μεταξύ αυτών, τρεις αλυσίδες εφοδιασμού αξίζουν ιδιαίτερης προσοχής: τα λιπάσματα, οι ημιαγωγοί και τα φαρμακευτικά προϊόντα.

Λιπάσματα: Ο κίνδυνος επισιτιστικής κρίσης

Ο πρώτος παράγοντας κινδύνου αφορά την παραγωγή λιπασμάτων, της οποίας η ουρία αποτελεί βασικό συστατικό. Μερικά στοιχεία μπορούν να βοηθήσουν στην κατανόηση της σοβαρότητας του προβλήματος. Πριν από τη σύγκρουση, το Ιράν ήταν σημαντικός εξαγωγέας ουρίας, με περίπου 5-6 εκατομμύρια τόνους ετησίως. Άλλες χώρες της περιοχής διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο σε αυτήν την αλυσίδα εφοδιασμού. Στο Ομάν, η εταιρεία OMIFCO έχει παραγωγική ικανότητα περίπου 1,65 εκατομμυρίων τόνων ουρίας ετησίως, που προορίζονται κυρίως για την Ινδία, αν και τα εργοστάσιά της βρίσκονται στο Sur, έξω από τα Στενά του Ορμούζ. Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το εργοστάσιο Fertil του ομίλου Fertiglobe έχει παραγωγική ικανότητα περίπου 2,1 εκατομμυρίων τόνων ουρίας ετησίως. Θα περιοριστώ σε αυτά τα στοιχεία, χωρίς να αναφέρω άλλα εργοστάσια στην περιοχή.

Ένα σημαντικό μέρος των εξαγωγών του Κόλπου διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ. Από την έναρξη της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν, το εμπόριο έχει μειωθεί σημαντικά. Εάν αυτή η κατάσταση συνεχιστεί για μήνες, θα μπορούσαν να προκύψουν σοβαρές ελλείψεις λιπασμάτων, επηρεάζοντας την παραγωγή τροφίμων, ιδίως στην Ασία και την Αφρική. Σε αυτό προστίθενται οι εμπορικοί περιορισμοί και οι δασμοί που επιβάλλονται στα λιπάσματα από τη Ρωσία και τη Λευκορωσία, οι οποίοι περιπλέκουν περαιτέρω την κατάσταση του εφοδιασμού. Τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να αποδεσμευτούν το συντομότερο δυνατό, ώστε τα λιπάσματα να φτάσουν στις αγορές που τα χρειάζονται. Ο χρόνος είναι κρίσιμος, ειδικά σε σχέση με τους κύκλους φύτευσης καλλιεργειών. Μια έλλειψη λιπασμάτων σήμερα θα μπορούσε να μεταφραστεί σε χαμηλότερη γεωργική παραγωγή τους επόμενους μήνες.

Ήλιο και Ημιαγωγοί: Όταν η Κρίση του Κόλπου απειλεί τη Βιομηχανία

Μια άλλη κρίσιμη έλλειψη λόγω της σύγκρουσης αφορά το αέριο ήλιο. Πολλοί από εμάς το γνωρίζουμε από τη χρήση του σε μπαλόνια που πωλούνται κατά τη διάρκεια τοπικών φεστιβάλ ή σε εμπορικές εκθέσεις. Αλλά αυτό το αέριο είναι επίσης απαραίτητο για μια άλλη αλυσίδα εφοδιασμού: την παραγωγή ημιαγωγών, οι οποίοι είναι απαραίτητοι για τη βιομηχανία ηλεκτρονικών. Το ήλιο χρησιμοποιείται για την κρυογονική ψύξη οπτικών συστημάτων, για τη διατήρηση του θερμικού ελέγχου των πλακιδίων (wafers), τα οποία χρησιμοποιούνται για την παραγωγή μικροεπεξεργαστών, για τη διατήρηση των περιβαλλόντων παραγωγής απαλλαγμένων από ρύπους και για την πρόληψη ανεπιθύμητων χημικών αντιδράσεων κατά την παραγωγή. Η έλλειψη αυτού του αερίου μπορεί να επιβραδύνει ή να σταματήσει τη διαδικασία κατασκευής μικροτσίπ και, κατά συνέπεια, την παραγωγή smartphones, υπολογιστών, μονάδων ελέγχου αυτοκινήτων και πολλών άλλων ηλεκτρονικών συσκευών. Μπορεί ακόμη και να θέσει σε κίνδυνο την κατασκευή κέντρων δεδομένων, τα οποία είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.

Το Κατάρ είναι ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς ηλίου στον κόσμο. Η συνεχιζόμενη σύγκρουση έχει προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στην παραγωγή και τις εξαγωγές, ασκώντας πίεση στις αλυσίδες εφοδιασμού της τεχνολογικής βιομηχανίας. Και εδώ, η συνέχιση του αποκλεισμού κινδυνεύει να μετατρέψει μια περιφερειακή κρίση σε παγκόσμιο βιομηχανικό πρόβλημα.

Φάρμακα: Εξάρτηση από πρώτες ύλες και ασιατική παραγωγή

Ένα άλλο πρόβλημα αφορά την πιθανή επιδείνωση των δυσκολιών εφοδιασμού με φάρμακα. Πολλοί άνθρωποι δεν γνωρίζουν ότι η παραγωγή πολλών φαρμάκων εξαρτάται από πετροχημικές πρώτες ύλες. Ένα παράδειγμα είναι η παρακεταμόλη, ένα φάρμακο που χρησιμοποιείται ευρέως για τη θεραπεία του πυρετού. Ορισμένες εταιρείες έχουν ήδη αρχίσει να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην παραγωγή, λόγω της έλλειψης και του αυξανόμενου κόστους των πρώτων υλών. Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα λεπτή λόγω της γεωγραφίας της φαρμακευτικής παραγωγής, η οποία είναι σε μεγάλο βαθμό μετατοπισμένη στην Ασία. Τα περισσότερα δραστικά συστατικά παράγονται στην Ινδία και την Κίνα, ειδικά εκείνα που προορίζονται για την αλυσίδα εφοδιασμού γενόσημων φαρμάκων χαμηλού κόστους.

Η συγκέντρωση αυτών των εργοστασίων σε λίγες χώρες έχει διασφαλίσει πιο προσβάσιμα φάρμακα με την πάροδο των ετών, αλλά έχει δημιουργήσει μια διαρθρωτική εξάρτηση. Εάν οι πρώτες ύλες λείπουν ή εάν το κόστος τους αυξηθεί σημαντικά, ολόκληρο το σύστημα κινδυνεύει με κρίση. Ο τομέας των γενόσημων φαρμάκων, από τη φύση του, είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένος. Βασίζεται σε πολύ χαμηλά περιθώρια κέρδους και έντονο ανταγωνισμό τιμών. Όταν λήξει η πατέντα για ένα πρωτότυπο φάρμακο, πολυάριθμοι κατασκευαστές γενόσημων φαρμάκων εισέρχονται στην αγορά, με αποτέλεσμα τη ραγδαία πτώση της τιμής του προϊόντος. Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν χρειάζονται πολλά για να διαταραχθεί η ισορροπία της φαρμακευτικής αγοράς.

Ένα σημαντικό προηγούμενο αφορά την αμοξυκιλλίνη, ένα ευρέως χρησιμοποιούμενο αντιβιοτικό που παρουσίασε σοβαρή έλλειψη μεταξύ 2022 και 2023. Σε σύγκριση με προηγούμενες κρίσεις, ωστόσο, ο κίνδυνος σήμερα είναι διαφορετικός. Δεν πρόκειται μόνο για αυξήσεις τιμών ή προσωρινές δυσκολίες στην προμήθεια φαρμάκων, αλλά για την πιθανότητα παρατεταμένων ελλείψεων, ειδικά για τα λιγότερο κερδοφόρα και ευρύτερα διαθέσιμα φάρμακα. Οι συνέπειες θα ήταν μεγαλύτερες στις φτωχότερες χώρες. Στις δυτικές χώρες, ωστόσο, η κατάσταση θα μπορούσε να είναι πιο μέτρια, αλλά οι επιπτώσεις θα εξακολουθούσαν να είναι αισθητές, ειδικά στις τιμές και τη διαθεσιμότητα των προϊόντων. Εάν ο αποκλεισμός του Ορμούζ συνεχιστεί για αρκετούς μήνες, οι συνέπειες θα μπορούσαν να γίνουν πολύ σοβαρές, θέτοντας σε κίνδυνο την πρόσβαση στη θεραπεία για εκατομμύρια ανθρώπους.

Το μάθημα του Ορμούζ: Επιστροφή των στρατηγικών αλυσίδων εφοδιασμού στην Ευρώπη

Τα λιπάσματα, οι ημιαγωγοί και τα φαρμακευτικά προϊόντα αποτελούν τρία διαφορετικά παραδείγματα του ίδιου προβλήματος: την εξάρτηση ολόκληρων τομέων παραγωγής από πρώτες ύλες, φυτά και εμπορικές οδούς συγκεντρωμένες σε ορισμένες περιοχές του κόσμου. Μια περιφερειακή κρίση μπορεί έτσι να μετατραπεί σε παγκόσμια οικονομική κρίση, επηρεάζοντας τομείς που προφανώς δεν έχουν άμεση σχέση με τη σύγκρουση. Αυτή η γεωπολιτική κρίση θα πρέπει να ωθήσει τους Δυτικούς ηγέτες να αναγνωρίσουν ότι η παγκοσμιοποίηση, όπως έχει διαμορφωθεί τις τελευταίες δεκαετίες, δεν είναι πλέον επικερδής. Ορισμένες μετεγκαταστάσεις έχουν επιτρέψει τη μείωση του κόστους παραγωγής, αλλά έχουν επίσης δημιουργήσει στρατηγικές εξαρτήσεις που σήμερα αποκαλύπτουν όλες τις ευθραυστότητές τους. Γι' αυτό είναι απαραίτητο να επιστρέψουν οι στρατηγικές τεχνολογικές και βιομηχανικές αλυσίδες εφοδιασμού στη Δύση, και ιδιαίτερα στην Ευρώπη. Δεν πρόκειται μόνο για οικονομικό ζήτημα, αλλά για την ικανότητα να εγγυηθούμε τη συνέχεια της παραγωγής, την ασφάλεια του εφοδιασμού και την αυτονομία απέναντι στις διεθνείς κρίσεις.

Vincenzo Franco

ΠΗΓΗ