Την ώρα που
η κυβέρνηση και οι δημοσιογραφικές της ορντινάτσες επιχειρούν να παρουσιάσει
μια εικόνα δήθεν εκσυγχρονισμένης, «ευρωπαϊκής» και «σύγχρονης» αγοράς
εργασίας, τα ίδια τα στοιχεία της Επιθεώρησης
Εργασίας αποκαλύπτουν μια πολύ διαφορετική πραγματικότητα: οι
χώροι δουλειάς παραμένουν πεδία πίεσης, φόβου και καθημερινών κακοποιητικών
συμπεριφορών.
Το 2025 καταγράφηκαν 455 καταγγελίες
για βία και παρενόχληση, αυξημένες
κατά 43% σε σχέση με το προηγούμενο έτος! Ένα νούμερο που δεν
μπορεί να «μακιγιαριστεί» επικοινωνιακά, μπορεί όμως εύκολα να εξαφανιστεί από
τα συστημικά και «πετσωμένα» ΜΜΕ, όπερ και εγένετο… Γιατί, όσο κι αν
επιχειρείται να παρουσιαστεί ως ένδειξη «ενδυνάμωσης» των εργαζομένων, στην
πραγματικότητα αντανακλά μια βαθιά παθογένεια: η εργασία στην Ελλάδα συνεχίζει
να είναι, για την πλειοψηφία των εργαζομένων, ένα περιβάλλον ανασφάλειας και
εξουσιαστικής αυθαιρεσίας της εργοδοσίας.
Η
ψυχολογική βία δεν είναι η εξαίρεση είναι ο κανόνας
Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο δεν είναι μόνο η αύξηση των καταγγελιών, αλλά το
είδος τους. Το 79% αφορά
ψυχολογική και λεκτική βία. Όχι «ακραία περιστατικά», αλλά
καθημερινές συμπεριφορές: προσβολές, υποτίμηση, εκφοβισμός, πίεση για απόδοση
πέρα από τα όρια, με αποτέλεσα την ψυχική, σωματική και πνευματική καταρράκωση
των εργαζομένων.
Αυτή είναι η
νέα «κανονικότητα» που έχει εμπεδωθεί στην αγορά εργασίας, επι των ημερών του
«επιτελικού κράτους». Και είναι μια κανονικότητα που δεν προέκυψε τυχαία, αλλά
είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών που τα τελευταία χρόνια αποδυνάμωσαν
τις συλλογικές διεκδικήσεις, ενίσχυσαν την εργοδοτική αυθαιρεσία και μετέτρεψαν
τον εργαζόμενο σε αναλώσιμο προϊόν.
Η
ιεραρχία ως εργαλείο καταπίεσης και όχι παραγωγής
Το γεγονός ότι το 73% των περιστατικών αφορά σχέσεις ιεραρχικής εξάρτησης δεν
αφήνει περιθώρια παρερμηνείας. Η εξουσία στον χώρο εργασίας λειτουργεί συχνά ανεξέλεγκτα.
Προϊστάμενοι και εργοδότες εκμεταλλεύονται τη θέση τους, γνωρίζοντας ότι η
επισφάλεια και ο φόβος της ανεργίας λειτουργούν
αποτρεπτικά για τις αντιδράσεις.
Νέοι
εργαζόμενοι: λιγότερη ανοχή, περισσότερη οργή
Η αύξηση των καταγγελιών από άτομα 25–34 ετών δεν είναι απλώς στατιστική
λεπτομέρεια, αλλά κοινωνικό μήνυμα. Οι νεότεροι εργαζόμενοι, και αυτο είναι το
μόνο αισιόδοξο, δείχνουν ότι δεν είναι διατεθειμένοι να αποδεχτούν όσα οι
προηγούμενες γενιές αναγκάστηκαν να ανεχτούν, λόγω της λαίλαπας των
μνημονίων. Και αυτή η κατάσταση είναι φυσική συνέπεια από την πίεση της
καθημερινότητας, τα αγοραστικά αδιέξοδα, την ανασφάλεια και την εξάντληση.
«Επιτυχία»
ή διαχείριση της αποτυχίας;
Η κυβέρνηση των «Αρίστων» και οι αρμόδιοι φορείς σπεύδουν να επισημάνουν ότι
πάνω από το 40% των υποθέσεων οδηγείται σε επίλυση. Αλλά, αλήθεια, τι σημαίνει
πραγματικά αυτό;
Επί της
ουσίας δηλαδή ομολογούν οι ίδιοι την αποτυχία τους:
ένα μεγάλο
ποσοστό υποθέσεων δεν επιλύεται,
πολλές
«λύσεις» επιτυγχάνονται μέσω συμβιβασμών πριν την επίσημη διαδικασία,
και κυρίως, το πρόβλημα αντιμετωπίζεται αφού έχει ήδη συμβεί.
Ιδιαίτερα
υψηλά ποσοστά παραβατικότητας εμφανίζονται σε κλάδους όπως η υγεία, οι
υπηρεσίες, η αισθητική και τα επαγγέλματα γραφείου. Χώροι δηλαδή όπου η
εντατικοποίηση της εργασίας και η πίεση για απόδοση είναι ήδη στο κόκκινο.
Και όμως,
αντί για ουσιαστικούς ελέγχους και ενίσχυση της προστασίας, βλέπουμε
αποσπασματικές δράσεις και επικοινωνιακές φανφάρες
Η
μεγάλη εικόνα που δεν λέγεται
Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από τα ανωτέρω είναι απλό: η αύξηση των
καταγγελιών της εργοδοτικής αυθαιρεσίας δηλώνει ξεκάθαρα την πλήρη αποτυχία του
νεοφιλελεύθερου καπιταλιστικού μοντέλου εργασίας που επιβραβεύει την εργοδοτική
πίεση, ανέχεται (αν δεν την προτρέπει) την αυθαιρεσία, και αφήνει τον
εργαζόμενο μόνο απέναντι σε μηχανισμούς εξουσίας.
Όσο η
συγκεκριμένη πολιτική συνεχίζεται τα νούμερα θα συνεχίσουν να ανεβαίνουν. Και
πίσω από αυτά, θα συνεχίσουν να υπάρχουν άνθρωποι που πηγαίνουν στη δουλειά
τους όχι με ασφάλεια, αλλά με φόβο. Αλλά
οι σημερινοί φοβισμένοι δεν θα είναι για πάντα φοβισμένοι.
Η μη διάδοση όπλων μαζικής
καταστροφής ως ψευδαίσθηση
Καθώς οι
γεωπολιτικές εντάσεις εντείνονται και οι συγκρούσεις πολλαπλασιάζονται
σε διάφορες περιοχές, ο κόσμος αντιμετωπίζει ξανά μια ανησυχητική
πραγματικότητα: την αναζωπύρωση των φόβων για διάδοση πυρηνικών όπλων. Ισχυρά
κράτη, που ισχυρίζονται ότι προστατεύουν την παγκόσμια ασφάλεια, έχουν
επανειλημμένα χρησιμοποιήσει στρατιωτικές επεμβάσεις για να επιβάλουν τη
βούλησή τους, πλήττοντας στόχους που θεωρούν απειλή για τα συμφέροντά
τους. Ωστόσο, αυτές οι ενέργειες ενδέχεται να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα: αντί να περιορίζουν τις πιθανές πυρηνικές φιλοδοξίες, μπορεί να τις ενθαρρύνουν. Χώρες όπως το Ιράκ, η Λιβύη και πλέον το Ιράν
έχουν αντιμετωπίσει παρατεταμένη πίεση, κυρώσεις και απειλές χρήσης
βίας, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα ότι η επιβίωση στον σημερινό κόσμο
μπορεί να εξαρτάται λιγότερο από τη διπλωματία και περισσότερο από την
κατοχή πυρηνικών δυνατοτήτων.
Ο επικίνδυνος κύκλος
Αυτό που για κάποιους παρουσιάζεται ως άδεια να πλήξουν γίνεται για άλλους ισχυρός λόγος να οπλιστούν, δημιουργώντας έναν επικίνδυνο κύκλο που απειλεί την παγκόσμια σταθερότητα και εντείνει τους κινδύνους που φέρονται να αποτρέπουν. Επιβάλλοντας
τη δική τους έννοια της ασφάλειας στον κόσμο, αυτές οι δυνάμεις όχι
μόνο υπονομεύουν τις ίδιες τις αρχές μη διάδοσης που ισχυρίζονται ότι
υπερασπίζονται, αλλά ταυτόχρονα ενθαρρύνουν την ανάπτυξη πυρηνικών
προγραμμάτων. Στη διεθνή σκηνή σήμερα κυριαρχούν δυνάμεις που
ισχυρίζονται ότι διαφυλάσσουν την παγκόσμια ασφάλεια, αλλά ασκούν την
επιρροή τους με εκπληκτική ατιμωρησία. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, ειδικά, έχουν επανειλημμένα δείξει προθυμία για στρατιωτική παρέμβαση, συχνά παρακάμπτοντας διεθνείς κανόνες και πλήττοντας χώρες με προφάσεις που εξυπηρετούν στρατηγικά τα συμφέροντά τους. Για περισσότερες από δύο δεκαετίες, δικαιολογούν την πίεση στο Ιράν με επαναλαμβανόμενους ισχυρισμούς ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα
βρίσκεται στα πρόθυρα ανάπτυξης όπλου, δηλώσεις που ποτέ δεν
αποδείχθηκαν με βεβαιότητα, ακόμη και από ανεξάρτητους ελεγκτικούς
φορείς.
Το μήνυμα
Η επιλεκτική αυτή
εφαρμογή στέλνει επικίνδυνο μήνυμα: οι ενέργειες που παρουσιάζονται ως
προστατευτικά μέτρα συχνά ενισχύουν την ανασφάλεια, αναγκάζοντας τα
κράτη να επιδιώκουν αποτροπή και όχι μόνο διπλωματία. Η παραδοξότητα είναι εμφανής: οι παγκόσμιοι «προστάτες» μετατρέπονται στους βασικούς αρχιτέκτονες της διάδοσης και της αστάθειας. Οι συνέπειες αυτής της συμπεριφοράς υπερβαίνουν κατά πολύ τους άμεσους στόχους. Παγκοσμίως, τα κράτη παρατηρούν στενά, αντλώντας τα δικά τους συμπεράσματα για το πώς ασκείται η παγκόσμια δύναμη. Το μήνυμα που λαμβάνουν είναι σαφές: όσοι δεν διαθέτουν αξιόπιστη αποτροπή παραμένουν εκτεθειμένοι. Αυτό
δημιουργεί ένα αυξανόμενο «κενό αποτροπής», όπου τα κράτη αισθάνονται
υποχρεωμένα να αναπτύξουν πυρηνικές δυνατότητες όχι από φιλοδοξία, αλλά
από ανάγκη.
Μη εγγυημένη ασφάλεια
Το «μάθημα Saddam ή Gaddafi»
ενισχύει την αντίληψη ότι η παράδοση ή η έλλειψη στρατηγικής δύναμης
δεν εγγυάται ασφάλεια, αλλά μπορεί αντίθετα να προκαλέσει παρέμβαση.
Ακόμη και εκτός Μέσης Ανατολής, αυτή η λογική κερδίζει έδαφος. Ο ηγέτης της Βόρειας Κορέας, Kim Jong Un,
δεν άφησε αμφιβολίες, υποστηρίζοντας ότι οι πρόσφατες παγκόσμιες
εξελίξεις αποδεικνύουν ότι η χώρα του είχε δίκιο να διατηρήσει τον
πυρηνικό της οπλοστασίου, χαρακτηρίζοντάς το «μη αναστρέψιμο» και
κατηγορώντας την Ουάσιγκτον για «κρατικά υποκινούμενη τρομοκρατία και επιθετικότητα».
Απερίσκεπτος ηγεμόνας
Οι πρόσφατες ενέργειες των ΗΠΑ δείχνουν ένα συνεπές μοτίβο απερισκεψίας. Πέρα από στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Βενεζουέλα και την αντιπαράθεση με το Ιράν, η προειδοποίηση του Trump ότι «η Κούβα είναι η επόμενη» υποδηλώνει περιφρόνηση για τη διεθνή σταθερότητα. Παράλληλα, η Ουάσιγκτον έχει θέσει σε κίνδυνο τους συμμάχους της, απειλώντας τον Καναδά, το Μεξικό και ακόμη υπονοώντας πιθανή σύγκρουση με τη Δανία για την Γροιλανδία. Μαζί,
αυτές οι ενέργειες και δηλώσεις δεν είναι μεμονωμένες, αλλά
υποδεικνύουν ένα σαφές μοτίβο: η πίεση μπορεί να μεταβεί από μία χώρα σε
άλλη.
Οι επόμενοι στόχοι
Για πολλά
κράτη, αυτό εγείρει ένα ανησυχητικό ερώτημα: αν άλλες χώρες
στοχοποιούνται σήμερα, ποιοι είναι οι εγγυητές της δικής τους ασφάλειας
αύριο; Σε αυτό το πλαίσιο, η εμπιστοσύνη στη διπλωματία ή στους διεθνείς κανόνες φαίνεται όλο και πιο επισφαλής, ενώ η έλλειψη αξιόπιστης ισχύος μοιάζει με σοβαρό μειονέκτημα. Αυτή η αντίληψη, με τη σειρά της, αυξάνει τον κίνδυνο διάδοσης, καθώς τα κράτη συνειδητοποιούν ότι χωρίς ισχυρή αποτροπή, ειδικά πυρηνική, παραμένουν ευάλωτα σε πίεση ή επίθεση ανά πάσα στιγμή.
Οι αντιφάσεις Trump
Η αντίφαση γίνεται ακόμα πιο έντονη όταν εξετάζουμε ηγέτες όπως ο Donald Trump, που δημόσια δηλώνει αντίθετος στον πόλεμο. Η δήλωση «όχι στον πόλεμο» ακούγεται πειστική, αλλά χάνει το βάρος της όταν οι πολιτικές και οι ενέργειες ωθούν τον κόσμο πιο κοντά σε αντιπαράθεση. Για παράδειγμα, η δήλωση του Trump προς το Ιράν ότι «θα τα φέρουμε πίσω στην Εποχή του Λίθου, εκεί που ανήκουν» αναδεικνύει πώς η επιθετική ρητορική αντιφάσκει με τις αξιώσεις ειρήνης. Είναι δίκαιο να πούμε ότι ένας ηγέτης που ισχυρίζεται ότι αποφεύγει τον πόλεμο αλλά δημιουργεί συνθήκες που καθιστούν τη σύγκρουση πιο πιθανή κινδυνεύει να μείνει στην ιστορία ως μία από τις πιο επιζήμιες μορφές της σύγχρονης αμερικανικής πολιτικής.
Υπέρμαχοι των πυρηνικών
Συμπερασματικά, ο ισχυρισμός ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εμποδίζουν τη διάδοση πυρηνικών όπλων δεν αντέχει σε σοβαρή εξέταση· είναι παραπλανητικός στο βασικό του σημείο. Αυτό
που παρουσιάζεται ως στρατηγική σταθερότητας φαίνεται, στην
πραγματικότητα, ως βραχυπρόθεσμη προσέγγιση που ωθεί περισσότερα κράτη
προς πυρηνική σκέψη. Ο φόβος, όπως συχνά λέγεται, είναι ο ισχυρότερος μοχλός εξοπλισμού, και ο φόβος που δημιουργείται στο σημερινό περιβάλλον μπορεί να ωθήσει κράτη να επανεξετάσουν τις επιλογές τους στο μέλλον. Αν αυτό συμβεί, εκείνοι που ισχυρίζονται ότι σταματούν τη διάδοση μπορεί τελικά να βρεθούν υπεύθυνοι για τη δημιουργία των ίδιων συνθηκών που επιδίωκαν να αποφύγουν, οδηγώντας σε μια πολύ πιο ασταθή και δυνητικά καταστροφική παγκόσμια τάξη.
Οι φυσικοί δεν μπορούν να έχουν
πρόσβαση σε οτιδήποτε υπήρχε πριν από την έναρξη του χρόνου και του
χώρου, αλλά διατυπώνουν θεωρίες
Η Μεγάλη Έκρηξη δεν ήταν έκρηξη με την
παραδοσιακή έννοια- αλλά παρ’ όλα αυτά ήταν η αρχή σημαντικών πραγμάτων:
πρώτον, του χώρου και δεύτερον, του χρόνου. Τρίτον, ξεκίνησε τις
συνθήκες και τις διαδικασίες που τελικά οδήγησαν σε εμάς τους ανθρώπους,
οι οποίοι μπορούμε να καθόμαστε εδώ και να αναρωτιόμαστε για τον χώρο
και τον χρόνο. Η Μεγάλη Έκρηξη ήταν ουσιαστικά η αρχή του σύμπαντος.
Σύμφωνα με τη λογική του ανθρώπινου εγκεφάλου, φαίνεται ότι πρέπει να
υπήρξε κάτι πριν από τη Μεγάλη Έκρηξη, ακόμα κι αν η λέξη «πριν» είναι
λανθασμένη, επειδή δεν υπήρχε χρόνος παρά μόνο μετά από αυτήν.
Τα καλά νέα είναι ότι οι φυσικοί έχουν
πράγματι τρόπους να σκέφτονται – και μάλιστα να μελετούν εμπειρικά – την
προέλευση της προέλευσης του σύμπαντος. Όσο πέραν της διαίσθησης και
αδύνατο κι αν φαίνεται, οι κοσμολόγοι σημειώνουν πρόοδο στον καθορισμό
του ποιες «τρελές» ιδέες θα μπορούσαν να τραβήξουν το πέπλο αυτής της
αρχέγονης εποχής, παρόλο που παραμένει απρόσιτη στα τηλεσκόπια.
Για χιλιετίες, το τι συνέβη πριν και κατά
την αρχή του σύμπαντος δεν ήταν ένα ερώτημα που οι επιστήμονες μπορούσαν
καν να απαντήσουν. Τα κοσμολογικά ερωτήματα ανήκαν στο πεδίο των
φιλοσόφων και των θεολόγων. Το πιο θεμελιώδες ερώτημα, φυσικά, είναι από
πού ερχόμαστε. Άλλα ερωτήματα περιλαμβάνουν προβληματισμούς όπως: «Τι
είναι ο χώρος και ο χρόνος; Έχει ο χρόνος αρχή; Έχει ο χώρος όρια;»
Ακόμη κι όταν η κοσμολογία καθιερώθηκε ως
σοβαρή επιστήμη, ο κλάδος παρέμενε κάπως μετέωρος. Βασιζόταν «σε ενάμισι
χειροπιαστό στοιχείο», σύμφωνα με την έκφραση του φυσικού James Jeans.
Όλα αυτά όμως άλλαξαν τον τελευταίο περίπου αιώνα, καθώς οι φιλοσοφικές
αναζητήσεις εισχώρησαν πλέον στον χώρο της θεωρίας, του πειράματος και
των πραγματικών δεδομένων. Αυτά τα παλιά, θεωρητικά ερωτήματα
επανέρχονται σήμερα στο προσκήνιο μέσα από νέες οπτικές γωνίες, αποκτούν
άλλη δυναμική και εξετάζονται σε ένα εντελώς νέο πλαίσιο.
Δεν είναι σαφές εάν η επιστήμη ως κλάδος –
και οι επιστήμονες ως άνθρωποι – θα μπορέσουν ποτέ να απαντήσουν
οριστικά σε ορισμένα ερωτήματα. Εξάλλου, κανείς δεν μπορεί να «δει» πριν
από τη Μεγάλη Έκρηξη και κανείς δεν θα μπορέσει ποτέ – τουλάχιστον όχι
άμεσα. Αλλά το παρόν και το μελλοντικό σύμπαν, όπως μαθαίνουν οι
ερευνητές, μπορεί να περιέχει στοιχεία για το μακρινό παρελθόν.
Και καθώς οι επιστήμονες διευρύνουν τα
όρια του τι μπορεί να γίνει γνωστό, δοκιμάζουν τις θεωρίες τους για το
πριν από το πριν – τον μόνο τρόπο για να πλησιάσουν την πιθανή αλήθεια.
«Χαίρομαι να ακούω οποιοδήποτε πλαίσιο, αλλά αρχίζω να το παίρνω στα
σοβαρά μόνο όταν παράγει έναν καθαρό παρατηρησιακό στόχο που μπορεί να
ακολουθήσει ένα πραγματικό όργανο», λέει ο Brian Keating, κοσμολόγος στο
Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο. «Αν δεν υπάρχει κάποιο
διακριτό στοιχείο που μπορείς να μετρήσεις, τότε κάνεις μεταφυσική με
εξισώσεις».
Ακολουθούν τρεις ιδέες που οι επιστήμονες λαμβάνουν σοβαρά υπόψη σχετικά με την απώτερη προέλευση του σύμπαντος.
Η θεωρία περί μη ορίων
Η κβαντομηχανική είναι η φυσική του
εξαιρετικά μικρού, που διέπεται από μια θεμελιώδη τυχαιότητα, που μπορεί
να διαμόρφωσε το αρχέγονο σύμπαν. Για να κατανοήσουν τον κβαντικό
κόσμο, οι επιστήμονες υπολογίζουν την πιθανότητα μιας δεδομένης εξόδου
(αποτελέσματος) από μια συγκεκριμένη είσοδο (δεδομένο). Στην κοσμολογία,
η «έξοδος» είναι το σύμπαν όπως φαίνεται σήμερα. Το ερώτημα είναι: Ποια
θα έπρεπε να είναι η είσοδος;
Οι φυσικοί μπορούν να αναλύσουν το
πρόβλημα σε τμήματα εξόδων και εισόδων. Αν θεωρήσουν το σύγχρονο σύμπαν
ως την έξοδο, μπορούν να προσπαθήσουν να καταλάβουν ποια είσοδος θα
μπορούσε να την έχει προκαλέσει. Στη συνέχεια, μπορούν να κάνουν ένα
βήμα πίσω λαμβάνοντας αυτήν την είσοδο ως νέα έξοδο και να προσδιορίσουν
ποιες συνθήκες νωρίτερα στο σύμπαν μπορεί να παρήγαγαν αυτήν την
κατάσταση, και ούτω καθεξής. Θεωρητικά, μπορούν (αν έχουν άφθονο χρόνο
στη διάθεσή τους) να το κάνουν αυτό για πάντα, προχωρώντας προς τα πίσω
για να φτάσουν στο «πριν το πριν» – και ακόμα πιο πριν από αυτό.
Αυτή η άπειρη αναδρομή, ωστόσο, δεν έβγαζε
νόημα για τους φυσικούς Stephen Hawking και James Hartle, οι οποίοι
εργάστηκαν μαζί πάνω στο ερώτημα τη δεκαετία του 1980. Αποφάσισαν να
εξαλείψουν την τελική είσοδο του σύμπαντος – την «αρχή» του. Αντ’ αυτού
σχημάτισαν ένα μοντέλο του σύμπαντος που ονομάζεται θεωρία χωρίς σύνορα.
Πρότειναν ότι ο χρόνος και ο χώρος σχηματίζουν μια κλειστή, καμπύλη
επιφάνεια: ένα τετραδιάστατο ημισφαίριο χωροχρόνου.
Δεν βγάζει νόημα αυτό; Δοκιμάστε το εξής:
φανταστείτε το σύμπαν σαν την υδρόγειο σφαίρα. Η Μεγάλη Έκρηξη είναι ο
Βόρειος Πόλος. Δεν υπάρχει «πριν» από αυτήν, όπως ακριβώς δεν υπάρχει
βόρεια από τον Βορειο Πόλο. Το πριν καθίσταται μια έννοια χωρίς κανένα
νόημα. Και είναι κάτι με το οποίο πειραματίζονται υπολογιστικά,
προσπαθώντας να δουν αν μπορούν να συνθέσουν ξανά το σημερινό σύμπαν
μέσα από μια σφαιρική γεωμετρία, όπου δεν υφίσταται τίποτα «πιο βόρεια
από τον Βορειο Πόλο».
«Η θεωρία χωρίς όρια έχει αξιοπρεπή
υποστήριξη ή τουλάχιστον ενδιαφέρον εντός της κοινότητας των φυσικών»,
λέει ο Sean Carroll, καθηγητής φυσικής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Johns
Hopkins. Σημειώνει ότι ορισμένοι επιστήμονες ανησυχούν για το πόσο καλά
ορισμένη είναι η ιδέα, αλλά ο ίδιος την θεωρεί «φυσικό σημείο
εκκίνησης», δεδομένων όσων γνωρίζουμε για την κβαντική βαρύτητα.
Ένα κυκλικό σύμπαν που αναπηδά
Ο Paul Steinhardt, φυσικός στο
Πανεπιστήμιο του Πρίνστον, έχει μια άλλη ιδέα για το τι συνέβη πριν
ξεκινήσει το σύμπαν όπως το ξέρουμε. Έρχεται σε αντίθεση με μια ιδέα που
βοήθησε να διαμορφωθεί: αυτή η έννοια υποδηλώνει ότι, μετά την Μεγάλη
Έκρηξη, ο χωροχρόνος επεκτάθηκε πολύ γρήγορα για ένα πολύ σύντομο
χρονικό διάστημα που ονομάζεται πληθωρισμός. Το σενάριο του πληθωρισμού
σκοπό έχει να εξηγήσει γιατί το σύμπαν φαίνεται επίπεδο και παρόμοιο σε
κάθε μέρος που μπορούν να κοιτάξουν τα τηλεσκόπια μας.
Παρόλο που βοήθησε στη θεμελίωση της
θεωρίας του πληθωρισμού, στη συνέχεια ο Steinhardt άρχισε ωστόσο να
αμφιβάλλει για αυτήν, εν μέρει επειδή απαιτούσε συνεχείς θεωρητικές
μικροδιορθώσεις-μπαλώματα προκειμένου να συνεχίσει να συμφωνεί με τις
πραγματικές μετρήσεις μας για το σύμπαν. «Είναι πραγματικά δύσκολο να
σκεφτώ ένα ιστορικό προηγούμενο όπου μια τέτοια πρακτική οδήγησε τελικά
στη σωστή απάντηση», λέει ο ίδιος. «Σχεδόν πάντα, αυτό είναι σημάδι ότι ο
Τιτανικός βυθίζεται».
Ώρα να μπούμε σε μια σωσίβια λέμβο,
σκέφτηκε, και κατέληξε σε ένα κυκλικό σύμπαν: ένα σύμπαν που
διαστέλλεται σημαντικά σε μέγεθος, όπως φαίνεται να κάνει το δικό μας
τώρα, μετά συρρικνώνεται λίγο και στη συνέχεια αρχίζει να διαστέλλεται
ξανά από την αρχή. «Όταν οι άνθρωποι σκέφτονται συστελλόμενα σύμπαντα,
συνήθως σκέφτονται πράγματα που φτάνουν σε μια σύνθλιψη», λέει ο
Steinhardt, όπου το σύμπαν καταρρέει ξανά σε ένα απειροελάχιστα μικρό
σημείο. Δεν μιλάει γι αυτό ο Steinhardt: πιστεύει ότι το σύμπαν ίσως
συστέλλεται αργά, μέχρι ένα μικρότερο κλάσμα του μεγέθους του, αλλά όχι
στο τίποτα. Αυτή η συρρίκνωση εξομαλύνει τα πράγματα με τρόπους που ο
πληθωρισμός αποτυγχάνει να εξηγήσει, λέει, ενώ εξακολουθεί να παράγει
ένα σύμπαν που φαίνεται επίπεδο και το ίδιο προς όλες τις κατευθύνσεις.
Ο Steinhardt προσθέτει ότι αυτό που
μοιάζει με Μεγάλη Έκρηξη στην πραγματικότητα δεν είναι: το σύμπαν
διαστέλλεται, μετά συστέλλεται αργά και στη συνέχεια επιστρέφει γρήγορα
στη διαστολή. Η γρήγορη μετάβαση μεταξύ συστολής και διαστολής δεν είναι
μια έκρηξη αλλά μια «Μεγάλη Αναπήδηση» (Big Bounce).
Ο Steinhardt ελπίζει να ελεγξει αυτήν την
ιδέα όχι μόνο εξετάζοντας το παρελθόν αλλά και λαμβάνοντας δεδομένα από
το παρόν και παρακολουθώντας προσεκτικά το μέλλον. Κάνει μια προφανή
πρόβλεψη, η οποία είναι ότι η τρέχουσα φάση της επιταχυνόμενης διαστολής
δεν μπορεί να συνεχιστεί για πάντα. Πρέπει να τελειώσει, λέει ο
Steinhardt. Αυτή η ιδέα, με τη σειρά της, εγείρει ένα νέο ερώτημα: «Θα
μπορούσε ήδη να βρίσκεται στη διαδικασία τερματισμού της τώρα;».
Οι μετρήσεις μας σχετικά με το πώς
διαστέλλεται το σύμπαν προέρχονται από σχετικά μακρινά αντικείμενα που
εξέπεμψαν το φως τους πριν από πολύ καιρό. Τα πράγματα θα μπορούσαν να
έχουν αλλάξει, και ίσως να μην το γνωρίζουμε ακόμα επειδή τα
αποτελέσματα θα ήταν δύσκολο να μετρηθούν. «Θα έπρεπε να κοιτάξουμε
αντικείμενα πολύ κοντά για να το ανιχνεύσουμε», λέει ο Steinhardt. Αυτό
δεν είναι το δυνατό σημείο των κοσμολόγων και θα πρέπει να αναπτύξουν
νέες τεχνικές και όργανα για να αναζητήσουν κοντά για τέτοια φαινόμενα.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι ο
Steinhardt λέει πως, επειδή «δεν συμβαίνει τίποτα κακό στον χώρο» κατά
τη διάρκεια της συστολής και της αναπήδησης, οι πληροφορίες, ακόμα και
αντικείμενα όπως οι μαύρες τρύπες, μπορούν να περάσουν από το «πριν» της
αναπήδησης στο «μετά». Και ίσως υπάρχουν πράγματα στο παρατηρήσιμο
σύμπαν μας τα οποία προέρχονται από το «πριν». Έχετε το νου σας.
Κατοπτρικό σύμπαν
Μια άλλη μεγάλη ιδέα σχετικά με το «πριν
από την Μεγάλη Έκρηξη» ενδιαφέρει τον Latham Boyle, ερευνητή στο Κέντρο
Θεωρητικής Φυσικής Higgs στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, ο οποίος ήταν
στο παρελθόν μεταπτυχιακός φοιτητής του Steinhardt. Όπως και η έννοια
της μεγάλης αναπήδησης (big bounce), η προτιμώμενη πρόταση του Boyle
είναι αρκετά απλή εννοιολογικά και ομοίως αποφεύγει τον πληθωρισμό.
Υποστηρίζει ότι «υπάρχει το σύμπαν μετά την Μεγάλη Έκρηξη και το σύμπαν
πριν από την Μεγάλη Έκρηξη και είναι κατά κάποιο τρόπο
αντίγραφα–καθρέφτες το ένα του άλλου».
Φανταστείτε το, λέει ο Boyle, σαν τις
άκρες δύο χωνιών παγωτού που αγγίζουν η μία την άλλη, με την επαφή τους
να αντιπροσωπεύει την Μεγάλη Έκρηξη. Ο χρόνος απομακρύνεται από τη
Μεγάλη Έκρηξη και προς τις δύο κατευθύνσεις. Από τη δική μας πλευρά,
πηγαίνει προς τα εμπρός. Στην πλευρά του καθρέφτη, πηγαίνει προς τα
πίσω. Αυτό που συνέβη πριν από τη Μεγάλη Έκρηξη είναι το ανακλώμενο
αντίθετο αυτού που συνέβη μετά. Κι αυτό δεν περιλαμβάνει μόνο τον χρόνο:
εδώ υπάρχει ύλη· εκεί, υπάρχει αντιύλη. Εδώ, το αριστερά είναι
αριστερά· εκεί, το αριστερά είναι δεξιά.
Ο Boyle έχει ιδέες για παρατηρήσεις που θα
μπορούσαν να υποστηρίξουν (ή να διαψεύσουν) τη θεωρία του, η οποία
ονομάζεται CPT-συμμετρικό σύμπαν (συμμετρικό ως προς φορτίο, ομοτιμία,
χρόνο). Πρώτον, ένα CPT-συμμετρικό σύμπαν δεν θα περιείχε βαρυτικά
κύματα να τρεμοπαίζουν στον χώρο από την αρχή του σύμπαντος, όπως
προβλέπουν οι κλασικές θεωρίες κοσμολογίας. Οι αστρονόμοι αναζητούν
τέτοια σήματα. Αν αυτά τα κύματα ανιχνευθούν τελικά, αυτό θα απέκλειε
την ιδέα του Boyle.
Η υπόθεση του Boyle προβλέπει επίσης ότι η
σκοτεινή ύλη θα μπορούσε να εξηγηθεί από ένα συγκεκριμένο είδος
νετρίνου. Ελπίζει ότι τα κοσμολογικά όργανα θα αποκαλύψουν περισσότερες
πληροφορίες για τα νετρίνα σύντομα. Η σύνδεση του μοντέλου με τη
σωματιδιακή φυσική, μεταξύ άλλων πτυχών, κάνει αυτή την ιδέα
ενδιαφέρουσα. Αυτό που αρέσει στους πειραματικούς φυσικούς στην θεωρία
του Boyle είναι η οικονομία της και το γεγονός ότι προχωράει μπροστά,
εστιάζοντας στα είδη συγκεκριμένων, φυσικών προβλέψεων που χρειάζονται
οι πειραματιστές.
Το τεστ του χρόνου
Κάποιοι φυσικοί θεωρούν ότι καμία από
αυτές δεν θα αντέξει στη δοκιμασία του χρόνου – ό,τι κι αν είναι ο
χρόνος. Θεωρούν ότι είναι εντελώς παράλογο το γεγονός ότι το έτος 2026
θα πρέπει να κατανοήσουμε την αρχή του σύμπαντος. Γιατί όχι το έτος
2.000.026 ή οτιδήποτε άλλο; Με ποια λογική πιστεύουμε ότι εμείς, ακριβώς
τώρα, το έτος 2026, σε αυτή τη συγκεκριμένη γενιά, έχουμε την ικανότητα
και τα εργαλεία να λύσουμε το απόλυτο μυστήριο της ύπαρξης; Το να
περιμένουμε ότι θα βρούμε την απάντηση «σήμερα», είναι ίσως λίγο
αλαζονικό. Η απάντηση μπορεί να απαιτεί τεχνολογία και αντιλήψεις που η
ανθρωπότητα θα αναπτύξει το έτος 2.000.026!
Ακόμα κι αν οι
ερευνητές πιστεύουν ότι πλησιάζουν, θα μπορούσαν να πλησιάζουν σε μια
ψεύτικη κορυφή: εκείνο το απογοητευτικό μέρος που μοιάζει, όταν κάνεις
πεζοπορία, σαν την κορυφή του βουνού, αλλά στην πραγματικότητα είναι
απλώς ένα ύψωμα που εμποδίζει την ορατότητα προς την πραγματική κορυφή, ή
την ορατότητα αυτού που νομίζετε ότι είναι η πραγματική κορυφή, αλλά
είναι, στην πραγματικότητα, απλώς ένα άλλο ύψωμα. «Γενικά, νομίζω ότι
είναι εξαιρετικά πιθανό να υπήρχε κάτι πριν από τη Μεγάλη Έκρηξη», λέει ο
Carroll, «αλλά είναι επίσης πολύ πιθανό η Μεγάλη Έκρηξη να ήταν
πραγματικά η αρχή. Υπάρχουν πάρα πολλά για τα οποία δεν είμαστε σίγουροι
και είμαι λίγο επιφυλακτικός στο κατά πόσο το σημερινό επίπεδο
τεχνογνωσίας είναι αρκετά καλό ώστε να μας επιτρέψει να βγάλουμε σταθερά
πειραματικά ή παρατηρησιακά συμπεράσματα από οποιοδήποτε από αυτά τα
μοντέλα».
Αλλά οι κοσμολόγοι δεν μελετούν την
απώτερη προέλευση επειδή πιστεύουν ότι το μυστήριο θα λυθεί κατά τη
διάρκεια της ζωής τους. Κάποιοι φαντάζονται τον εαυτό τους ως μέρος ενός
διαγενεακού έργου που βοηθά την ανθρωπότητα να πλησιάσει όλο και πιο
κοντά σε μια αλήθεια που μπορεί να μην βρούμε ποτέ.
Η μελέτη ενός τόσο φυσικά και φιλοσοφικά
απρόσιτου θέματος διαφέρει θεμελιωδώς από άλλα είδη επιστήμης. Φαίνεται
σχεδόν σαν το ερώτημα να μην εμπίπτει στην πραγματικότητα στη σφαίρα της
επιστήμης. Αλλά η επιστήμη συχνά περιλαμβάνει την εξερεύνηση πραγμάτων
στα οποία δεν έχουμε πρόσβαση, τουλάχιστον στην αρχή. Οι επιστήμονες
προέβλεψαν τα άτομα πριν προλάβουμε να τα δούμε, και οι μαύρες τρύπες
και η σκοτεινή ύλη εξακολουθούν να βρίσκονται πέρα από την ικανότητά
μας να τα ανιχνεύσουμε άμεσα, ωστόσο η διερεύνησή τους είναι σαφώς
επιστημονική. Το σημείο αναφοράς για το τι μετράει ως επιστήμη έχει
μετατοπιστεί. Και θα συνεχίσει να μετατοπίζεται, φτάνοντας ίσως πίσω από
το παρελθόν, σε εκείνο το «πριν» που ενδέχεται να μην είναι καν «πριν».
Η υπόθεση
του δυσώδους σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ παύει πλέον να είναι μια «τεχνική
δυσλειτουργία» του κράτους, όπως διαλαλούσαν νυχθημερόν τα παπαγαλάκια της
«Μαξίμου ΑΕ». Με τις έρευνες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας να σφίγγουν τον κλοιό,
αποκαλύπτεται ένα σύστημα που δεν λειτούργησε απλώς λάθος, αλλά τουναντίον, είναι προφανές λειτούργησε όπως
ακριβώς είχε σχεδιαστεί.
Στην κορυφή
της πυραμίδας, ο
«ατσίδας»: ο Κυριάκος
Μητσοτάκης. Όχι απαραίτητα ως διαχειριστής λεπτομερειών, αλλά
ως ο πολιτικός προϊστάμενος ενός μηχανισμού που επί των ημερών του επέτρεψε, αν
δεν ενθάρρυνε, τη διασπάθιση δημόσιου και ευρωπαϊκού χρήματος. Σε κάθε σοβαρό
κράτος, πλην της «Μπανανίας των αρίστων» η
πολιτική ευθύνη δεν είναι θεωρητική έννοια. Είναι λόγος παραίτησης.
Γύρω του, οι αβανταδόροι: βουλευτές και κομματικά στελέχη
που, κατά το κοινώς λεγόμενον, έλυναν και έδεναν γύρω από το μεγάλο φαγοπότι
που είχε στηθεί προκειμένου να εξυπηρετήσουν την κομματική τους πελατεία.
Πλέον τα στοιχεία είναι προφανή, και δυστυχώς για τους «πετσωμένους» όλα πλέον
βγαίνουν στη φόρα. Όλα τα υπόλοιπα είναι προφάσεις εν αμαρτίαις.
Και στη
βάση, οι παπατζήδες:
εκείνοι οι απατεώνες που έλαβαν επιδοτήσεις χωρίς να τις δικαιούνται. «Αγρότες»
χωρίς παραγωγή, «κτηνοτρόφοι» με ανύπαρκτα ζώα, με δηλώσεις
εκτάσεων-φαντασμάτων, και χρήμα,
πολύ χρήμα, που άλλαξε χέρια χωρίς έλεγχο. Δεν πρόκειται για
ευφυή εκμετάλλευση του συστήματος, πρόκειται για απάτη με τη σφραγίδα της ανοχής.
Η κυβέρνηση
επιχειρεί να κερδίσει χρόνο. Είναι
προφανές ότι ποντάρει στη φθορά της είδησης, στην κόπωση της
κοινής γνώμης, στην ελπίδα ότι το θέμα θα ξεχαστεί, εν μέσω των εορταστικών
ημερών.
Όμως η
εμπλοκή των ευρωπαϊκών θεσμών και ιδίως της αδέκαστης κ. Κοβέσι δεν αφήνει
πολλά περιθώρια για εσωτερικές «διευθετήσεις». Τα ερωτήματα είναι συγκεκριμένα
και σαφή: ποιος ενέκρινε, ποιος έλεγξε, και ποιος ωφελήθηκε; Απλά τα πράγματα.
Η ουσία δεν
βρίσκεται μόνο στα ποσά που χάθηκαν, αλλά στο ότι ένα δίκτυο πολιτικής
προστασίας μπορεί να καλύπτει τα πάντα, μέχρι να παρέμβει κάποιος απ’ έξω. Κάτι
δηλαδή σαν το VAR μετά τις αλήστου μνήμης εποχές της «Παράγκας»…
Αν αυτή η
υπόθεση κλείσει με μερικούς «αδύναμους κρίκους» να πληρώνουν το τίμημα, τότε το σύστημα δεν θα έχει ηττηθεί.Θα έχει απλώς προσαρμοστεί.
Και τότε, ο ατσίδας
θα παραμείνει στο παιχνίδι, οι αβανταδόροι
θα συνεχίσουν να «κλείνουν το μάτι», και οι παπατζήδες θα ψάχνουν
την επόμενη μπάζα.
Γιατί όταν η
απάτη γίνεται
κανονικότητα, το πρόβλημα δεν είναι οι παίκτες. είναι το ίδιο
το τραπέζι.
OΣάκης Μουμτζής*,
ένθερμος υποστηρικτής της ΝΔ και της κυβέρνησης του Κούλη Μητσοτάκη, σε
ανάρτησή του στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, μέμφεται την κυβέρνηση Μαξίμου, ΟΧΙ για το τεράστιο σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ στο
οποίο εμπλέκονται τουλάχιστον 20 «γαλάζιοι» υπουργοί και βουλευτές, αλλά για
την ανικανότητά της να το καλύψει αποτελεσματικά.Γράφει, μεταξύ άλλων, ο θρασύς αρθρογράφος:
«…Εκείνο
που θέλω να επισημάνω είναι πως όλο αυτό το σκηνικό των παρακολουθήσεων στήθηκε
επί κυβερνήσεωςτης ΝΔ, σε μια ΕΥΠ που
τελούσε υπό τον έλεγχο του Μαξίμου [ΣΗΜΕΙΩΣΗ:
Πάλι καλά που το παραδέχεται !]. Το ερώτημά
μου είναι: δε βρέθηκε ένας άνθρωπος από τη συγκεκριμένη υπηρεσία να ενημερώσει
την κυβέρνηση ώστε αυτή να προφυλάξει τους βουλευτές της για να μην εκτεθούν σε
πράξεις παράτυπες ή παράνομες;… Οι κυβερνώντες πιάστηκαν στον ύπνο … και σήμερα
πληρώνουν το πολιτικό αντίτιμο του ύπνου τους».
Διαβάστε ολόκληρη την εμετική ανάρτησή
του και φρίξτε:
*Ο Σάκης Μουμτζής είναι νομικός, αρθρογράφος και
συγγραφέας. Αρθρογραφεί κυρίως στην «Καθημερινή» καθώς και στον ιστότοπο Liberal.gr και την εφημερίδα «Φιλελεύθερος»
του Θανάση Μαυρίδη (αυτού που πρώτος απεκάλεσε τον Κούλη Μητσοτάκη «Νέο Μωυσή» που θα οδηγήσειέναν τυραννισμένο λαό στην γη της επαγγελίας!!!).
Αξίζει να σημειωθεί πως ο
Μουμτζής, στα φοιτητικά του χρόνια δραστηριοποιήθηκε στην
Ελληνική Κομμουνιστική Νεολαία (ΕΚΟΝ) «Ρήγας Φεραίος» του ΚΚΕ Εσωτερικού (ιστορικό και
ιδεολογικό «προπάτορα» του ΣΥΡΙΖΑ) και στη συνέχεια στις γραμμές της Κομματικής
Οργάνωσης Θεσσαλονίκης του ΚΚΕ Εσωτερικού, συμμετέχοντας στη συντακτική
επιτροπή του περιοδικού «Αγώνας».
Ακολούθως,
μεταπήδησε στη φιλελεύθερη παράταξη της ΝΔ και σήμερα είναι ένας από τους πιο
ένθερμους υποστηρικτές του Κούλη Μητσοτάκη. Υπέρμαχος της «θεωρίας των δύο
άκρων», ο Μουμτζής είναι σφοδρός πολέμιος της Χρυσής Αυγής.
Σε
μια παλαιότερη συνέντευξή του στο Capital.gr
είχε δηλώσει: «Φυσικά υπάρχουν δύο άκρα. Μόνο που προς το παρόν, βλέπουμε μόνον το
φαιό. Μόνο αυτό έχει αναπτυχθεί υπό τη Χρυσή Αυγή. Το άλλο, ακόμη
αναζητείται. Δεν έχει εκδηλωθεί, οπωσδήποτε κυοφορείται, κανείς δεν ξέρει πώς
θα αντιδράσει, πότε και υπό ποιες συνθήκες».
Στην
παρακάτω φωτογραφία βλέπουμε τον Μουμτζή να ποζάρει με την συντοπίτισσά του,
την «ακροδεξιά» Αφροδίτη Λατινοπούλου.