Μια δημοφιλής υποκατηγορία της λογοτεχνίας του φανταστικού που συνδυάζει στοιχεία της αστυνομικής λογοτεχνίας με τη φαντασία και τον γοτθικό τρόμο είναι οι ιστορίες με «ντετέκτιβ του υπερφυσικού» (occult detectives), οι οποίοι δεν αναζητούν απλώς δολοφόνους, αλλά καλούνται να αντιμετωπίσουν φαντάσματα, δαίμονες, κατάρες και άλλες απόκοσμες απειλές χρησιμοποιώντας τόσο την ορθολογική σκέψη όσο και τις γνώσεις τους στον Αποκρυφισμό και την Παραψυχολογία..
Ο Ιρλανδός συγγραφέας Sheridan Le Fanu (1814-1888) θεωρείται ο «πατέρας» του είδους με τον εμβληματικό ντετέκτιβ Dr. Hesselius, ο οποίος χρησιμοποιεί τις επιστημονικές και απόκρυφες γνώσεις του για να εξηγήσει και να αντιμετωπίσει διάφορα υπερφυσικά φαινόμενα. Ο Hesselius εμφανίζεται στη συλλογή In a Glass Darkly το 1872.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1890, οι Βρετανοί συγγραφείς H. Heron και E. Heron (ψευδώνυμα του Hesketh Hesketh-Prichard και της μητέρας του, Kate O'Brien Ryall Prichard), έγραψαν μια σειρά ιστοριών με ήρωα τον ψυχολόγο-ντετέκτιβ Flaxman Low (Ghosts: Being the Experiences of Flaxman Low).
Το 1908 εκδίδεται η συλλογή διηγημάτων John Silence, Physician Extraordinary του Άγγλου συγγραφέα Algernon Blackwood με ήρωα τον εύπορο γιατρό και «ντετέκτιβ του απόκρυφου» Dr. John Silence, ειδικό μελετητή του αποκρυφισμού και των παραφυσικών φαινομένων.
Ο Σάιλενς καλείται να αντιμετωπίσει διάφορες ασυνήθιστες περιπτώσεις που έχουν να κάνουν με στοιχειωμένα σπίτια, μετενσαρκώσεις, φαντάσματα, λυκάνθρωπους, μυστηριώδεις δυνάμεις του Κακού κ.λπ. Τα όπλα του θα είναι ανάλογα για κάθε περίπτωση: εξορκισμοί, αρχαίες τελετουργίες, μαγικές επικλήσεις κ.α. Πρέπει να σημειωθεί ότι κατά την περίοδο εκείνη στην Αγγλία ανθούσε ο Πνευματισμός και η Θεοσοφία. Ο ίδιος ο Μπλάκγουντ (όπως και άλλοι άγγλοι συγγραφείς του Φανταστικού) υπήρξε μέλος της “Ερμητικής Αδελφότητας της Χρυσής Αυγής” (Ηermetic Brotherhood of the Golden Dawn).
Η πλήρης συλλογή διηγημάτων εκδόθηκε στα ελληνικά με τίτλο «Τζον Σάιλενς – Αρχαίες Μαγείες και άλλες απόκρυφες υποθέσεις» το 2025 (εκδόσεις Στοχαστής).
Ο Thomas Carnacki είναι ένας ντετέκτιβ του υπερφυσικού που δημιουργήθηκε από τον Άγγλο συγγραφέα William Hope Hodgson (1877-1918). Ο Carnacki είναι ο πρωταγωνιστής μιας σειράς έξι διηγημάτων που δημοσιεύθηκαν μεταξύ 1910 και 1912 στα περιοδικά The Idler και The New Magazine και το 1913 εκδόθηκαν σε βιβλίο με τίτλο Carnacki, the Ghost-Finder.
Ένας ακόμη ντετέκτιβ του υπερφυσικού, που έγινε εξαιρετικά δημοφιλής μέσα από τις σελίδες του θρυλικού pulp περιοδικού Weird Tales, είναι ο Jules de Grandin, Γάλλος γιατρός και ερευνητής υπερφυσικών φαινομένων, δημιούργημα του Αμερικανού νομικού και συγγραφέα Seabury Quinn (1889-1969), ενός από τους πλέον διάσημους συγγραφείς του περιοδικού. Να σημειωθεί ότι το περιοδικό Weird Tales (1923 -1940) δημοσίευσε έργα πολλών κορυφαίων Αμερικανών συγγραφέων του Φανταστικού: H.P. Lovecraft, R. E Howard, Robert Bloch, Clark Ashton Smith, August Derleth, Ray Bradbury, Edmond Hamilton κ.α.
Μεταξύ των ντετέκτιβ της σύγχρονης φανταστικής λογοτεχνίας αξίζει να αναφερθούν οι παρακάτω:
Ο Harry Dresden του Αμερικανού συγγραφέα Jim Butcher. Ο Harry Dresden είναι ένας επαγγελματίας μάγος-ντετέκτιβ που ζει στο σύγχρονο Σικάγο και συνεργάζεται με την αστυνομία για αλλόκοτες υποθέσεις που έχουν να κάνουν με διαφόρων ειδών υπερφυσικές οντότητες, οι οποίες δεσπόζουν στη λογοτεχνία τρόμου (φαντάσματα, βρυκόλακες κ.λπ). Ο Dresden είναι πρωταγωνιστής της σειράς μυθιστορημάτων του Butcher, The Dresden Files.
Στα ελληνικά κυκλοφορεί το μυθιστόρημα: Τα Αρχεία του Ντρέσντεν - Δαιμονική Καταιγίδα, Εκδόσεις «Η Άγνωστη Καντάθ», 2008.
Ο Harry D'Amour του Βρετανού συγγραφέα Clive Barker. Ο σκληροτράχηλος Harry, που ζει και εργάζεται στο Σικάγο, αν και ξεκίνησε ως απλός ντετέκτιβ, οι συχνές του επαφές με το "Κενό" (the Gulf) και τις δυνάμεις της Κόλασης τον μετέτρεψαν σε έναν έμπειρο εξορκιστή και ερευνητή του υπερφυσικού. Το σώμα του είναι γεμάτο από τατουάζ, τα οποία είναι στην πραγματικότητα σύμβολα και ξόρκια που τον προστατεύσουν από το κακό.
Ο Harry D'Amour ενσαρκώθηκε από τον ηθοποιό Scott Bakula στην ταινία τρόμου του 1995, Lord of Illusions (Ο Άρχοντας των Ψευδαισθήσεων), την οποία έγραψε και σκηνοθέτησε ο ίδιος ο Barker.
Η Anita Blake της Αμερικανίδας συγγραφέως Laurell K. Hamilton. Η Blake είναι η Εκτελέστρια, μια διαβόητη νεκρομάντις, που διαθέτει την ικανότητα να ανασταίνει νεκρούς για ανακρίσεις και κυνηγά υπερφυσικά όντα (βρυκόλακες, αδηφάγα ζόμπι, κ.λπ.) που παρανομούν. Βιβλία της που έχουν εκδοθεί στα ελληνικά είναι: Ένοχες Απολαύσεις, Το γελαστό πτώμα, και Το τσίρκο των καταραμένων (εκδόσεις ΟΞΥ).
Ο Charlie Parker του Ιρλανδού συγγραφέα John Connolly. Πρόκειται για έναν πρώην ντετέκτιβ της αστυνομίας της Νέας Υόρκης που εργάζεται ως ιδιωτικός ερευνητής, οι υποθέσεις του οποίου συχνά ακροβατούν ανάμεσα στο κλασικό αστυνομικό θρίλερ και το υπερφυσικό. Τα βιβλία της σειράς με ήρωα τον Parker είναι περισσότερα από 20. Πολλά από αυτά κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις BELL.
Η μυθοπλασία «occult detective» έχει επηρεάσει τον κινηματογράφο (π.χ. η δημοφιλής αμερικανική τηλεοπτική σειρά φαντασίας και μυστηρίου Χ-Files) και την ένατη Τέχνη.
Στην ένατη τέχνη οι πιο γνωστοί ντετέκτιβ του υπερφυσικού είναι:
Ο John Constantine, γνωστός και ως Hellblazer, είναι ένας αντιήρωας αμερικανικών κόμικς που εκδίδονται από την DC Comics. Δημιουργήθηκε από τους Alan Moore, Steve Bissette και John Totleben και εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1985 στο τεύχος Swamp Thing #37. Ο John Constantine, που ζει στο Λονδίνο, είναι ένας occult detective και εξορκιστής, αντικομφορμιστής, κυνικός, αλαζόνας, μανιώδης καπνιστής, αλκοολικός, που χρησιμοποιεί μαγεία, πονηριά και απατεωνιές για να καταπολεμήσει δαιμονικές δυνάμεις. Ο Constantine μεταφέρθηκε στην τηλεόραση και τον κινηματογράφο.
Ο Dylan Dog, διάσημος φανταστικός χαρακτήρας, γνωστός ως «ντετέκτιβ των εφιαλτών» (Indagatore dell' Incubo), της ομώνυμης ιταλικής σειράς κόμικς τρόμου που εκδίδεται από τη Sergio Bonelli Editore. Δημιουργήθηκε από τον Tiziano Sclavi και έκανε την εμφάνισή του το 1986. Θεωρείται ένας από τους πιο εμβληματικούς ήρωες στην ιστορία των ιταλικών κόμικς (fumetti) και αρκετές από τις δεκάδες ιστορίες του έχουν μεταφραστεί σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.
Ο Martin Mystère, γνωστός ως «Ντετέκτιβ του Αδύνατου» (Detective dell’ Impossibile), δημιουργήθηκε από τον Alfredo Castelli το 1982 για τον εκδοτικό οίκο Sergio Bonelli Editore. Πρόκειται για έναν πολυμαθή αρχαιολόγο, ανθρωπολόγο και εξερευνητή που ερευνά μυστήρια, αρχαία αινίγματα και παραφυσικά φαινόμενα, και έχει ως έδρα τη Νέα Υόρκη. Αρκετές από τις ιστορίες της σειράς κυκλοφορούν και στα ελληνικά.
Άλλοι γνωστοί ήρωες των κόμικς που μπορεί να χαρακτηριστούν και ως «occult detectives» είναι οι Hellboy, Sandman, Blade, Hannibal King, Doctor Occult, Doctor Spector, Joe Golem, Mark Merlin, Kal McDonald, Sir Edward Grey, κ.α.
Παύλος Γκάσταρης
