Εφημερίδα ΣΚΡΙΠ -30 Νοεμβρίου 1903 – Ανδρέας Καρκαβίτσας
«Δεν με κεντά η φιλανθρωπία. Πόθος μεγάλης πατρίδος με τραβά. Πολίτης μεγάλης πατρίδας είσαι και φαίνεσαι. Μικρής, ίσκιο σου έχεις την καταφρόνια και το ανάμπαιγμα.
Για τούτο τη θέλω. Μα φτάνει μόνον το θέλω! Την Μακεδονία, και την θέλω για την Ελλάδα. Όχι τόσο γιατί μ’ εκείνη θ’ ανοίξουν τα σύνορά της. Όσο γιατί μπορεί -ποιος ξέρει;- αποκεί να μας έρθει για δεύτερη φορά το θαύμα. Ένας άνθρωπος να κατεβή αποκεί, ν’ αρπάξει την Ελληνική φυλή, την μοιρασμένη και μικρολόγα, όπως άλλοτε, να της βάλει βαρύ χαλινάρι και, βουκέφαλος εκείνη καβαλλάρης αυτός, να την ρίξη πάλι σε θριάμβους και τρόπαια.
Εκτός αν, όπως φαίνεται, ο άνθρωπος αυτός κατέβη αποπάνω, από παραπάνω! Και τότε αλλοίμονο. Δεν θα ρίξη αυτή σε θριάμβους και τρόπαια, μα θα κάμη την ίδια τρόπαιό του ζηλευτό κι αξιοθρήνητο!»
Με το κείμενό του αυτό ο Καρκαβίτσας συντάραξε την καθημερινότητα της εποχής του. Άσκησε δριμεία κριτική στην πολιτεία αλλά και στην αθηναϊκή κοινωνία, καταδεικνύοντας ότι παρακολουθούν παθητικά τα δραματικά γεγονότα στην Μακεδονία (τις διώξεις, τους εμπρησμούς και τη βία των κομιτατζήδων μετά το Ίλιντεν), περιορισμένοι όλοι σε λόγια και ευχές. Ως στρατιωτικός ιατρός και άνθρωπος της δράσης, τονίζει ότι η Μακεδονία δεν σώζεται με διπλωματικά διαβήματα ή με αναφορές στην αρχαία δόξα (ένα θέμα που τον απασχόλησε έντονα την ίδια χρονιά και στο μυθιστόρημά του Ο Αρχαιολόγος), αλλά απαιτεί άμεση, ένοπλη και οργανωμένη συνδρομή από το ελεύθερο κράτος.
Όμως την εποχή εκείνη, ο Καρκαβίτσας δεν μιλούσε ούτε ανησυχούσε μόνος του. Σύσσωμη η διανόηση της εποχής, πανεπιστημιακοί, εκδότες, νομικοί και κληρικοί αγωνιούσαν για το Μακεδονικό ζήτημα και με κάθε τρόπο κήρυτταν την Εθνική ανάγκη.
Προσωπικότητες εμβληματικές όπως ο Κωστής Παλαμάς, με πάμπολλα άρθρα του στην εφημερίδα ΣΚΡΙΠ αλλά και τον επικήδειο και ποίημα «Στον Παύλο Μελά» (1904), καθώς και την «Φλογέρα του Βασιλιά» (1910).
Ο Ίων Δραγούμης, με ασταμάτητες πρωτοβουλίες αλλά και τα έργα του «Μαρτύρων και Ηρώων Αίμα» (1907) και το «Σαμοθράκη» (1909).
Ο Άγγελος Σικελιανός, έγραψε τα «Επινίκια» (1912–1913) για την απελευθέρωση της Μακεδονίας και της Θεσσαλονίκης.
Η Πηνελόπη Δέλτα με πολλά άρθρα εκείνη την εποχή και αργότερα τα αριστουργήματα «Στα μυστικά του Βάλτου» (1937) και «Παύλος Μελάς».
Ο κορυφαίος των κορυφαίων, Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης που κατέγραψε την αγωνία και τον θρήνο για τα δεινά των Ελλήνων σε διηγήματα και χρονογραφήματα στον αθηναϊκό Τύπο (όπως «Οι χαλασοχώρηδες»).
Ο Λορέντζος Μαβίλης, σπουδαίος σονετογράφος που δεν έμεινε στα λόγια—πολέμησε στην Κρήτη, οργάνωσε σώματα για τη Μακεδονία και σκοτώθηκε πολεμώντας στον Δρίσκο (1912) στα 52 του χρόνια.
Ο Κωνσταντίνος Μάνος, ποιητής και λόγιος που βγήκε στο βουνό ως Μακεδονομάχος («Καπετάν Μιχάλης») και σκοτώθηκε κι αυτός στους Βαλκανικούς (1913).
Ο Γεώργιος Σουρής, αυτή η αιχμηρή σατυρική πέννα, μέσα από την εφημερίδα του «Ο Ρωμηός» μαστίγωνε καθημερινά τους πολιτικούς της Αθήνας για την αδράνειά τους στην Μακεδονία.
Οι Γεώργιος Δροσίνης, Ιωάννης Πολέμης & Γρηγόριος Ξενόπουλος που έγραψαν ποιήματα, άρθρα και διηγήματα στα περιοδικά της εποχής («Εστία», «Παναθήναια», «Διάπλασις των Παίδων») για να ξυπνήσουν το κοινό και τη νεολαία.
Οι Στρατής Μυριβήλης & Ηλίας Βενέζης (νεότεροι), αν και έγραψαν λίγο αργότερα, ο Μυριβήλης πολέμησε ως εθελοντής στους Βαλκανικούς στη Μακεδονία (γεγονός που σφράγισε τα πρώτα του πεζά, όπως οι «Κόκκινες Ιστορίες»).
Επίσης τεράστια συμμετοχή είχαν προσωπικότητες όπως, ο Περικλής Γιαννόπουλος, Νεοκλής Καζάζης, Δημήτρης Καλαποθάκης, Βλάσης Γαβριηλίδης, Γεώργιος Χατζιδάκις, Σπυρίδων Λάμπρος, Αθανάσιος Σουλιώτης-Νικολαΐδης, Καλλιρόη Παρρέν, Αλέξανδρος Πάλλης, Αργύρης Εφταλιώτης, Γερμανός Καραβαγγέλης, Λάμπρος Κορομηλάς, Παύλος Καρολίδης, Σπυρίδων Λάμπρος και Αγγελική Πάλλη. Και πιθανότατα και κάποιοι ακόμη που μου διέφυγαν και ζητώ συγγνώμη γι’ αυτό.
Πάντες εκείνοι, χρησιμοποίησαν τα ταλέντα και την τέχνη τους για να καθοδηγήσουν και να εμψυχώσουν τους συμπολίτες τους.
Σκοπός αυτής της αναφοράς σ’ εκείνους τους διανοητές που μίλησαν, έγραψαν, αγωνίστηκαν, μάτωσαν για την Μακεδονία, μέσα από εφημερίδες, Πανεπιστήμια, εκδόσεις και χαρακώματα, δεν είναι απλώς μια ερευνητική ματιά στο παρελθόν, αλλά μια τραγική και ρηξικέλευθη σύγκριση με το παρόν! Με το, μουγγό σήμερα, της διανόησης. Μια διανόηση φασκιωμένη σφιχτά με τις κομματικές φασκιές και με την προσοχή της σε ασημένιες και χρυσές κουδουνίστρες, που φαντάζει ασήμαντη σαν περιττώματα σε σύγκριση με την υπέρλαμπρη διανόηση της εποχής του Μακεδονικού Αγώνα.
Για τους θριάμβους και τα τρόπαια που αναφέρει ο Καρκαβίτσας, απαιτούνται άνθρωποι σαν εκείνους. Για την παρακμή, την δειλία και το μπούκωμα με χρυσάφια, απαιτούνται αδιανόητοι διανοητές σαν τους σύγχρονούς μας.
Αχιλλέας Ξανθάκης




