Η επανάσταση της Ουγγρικής νεολαίας ενάντια στην κομμουνιστική θηριωδία

Ήταν μέσα της δεκαετίας του 1950, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ουγγαρίας κατείχε την εξουσία με τις πλάτες του πανίσχυρου Κόκκινου Στρατού, ο οποίος είχε κάνει την εμφάνισή του στην χώρα τον Σεπτέμβριο του 1944 καταλαμβάνοντάς την σαν… απελευθερωτής. Όμως, τον Οκτώβριο του 1956 η επανάσταση σάρωσε την Ουγγαρία. Ήταν μια γνήσια πατριωτική επανάσταση της νεολαίας, η οποία έδωσε τον αγώνα της σε δρόμους, σε πλατείες αλλά και στα πανεπιστήμια και τα εργατικά συμβούλια.

Για την μαρξιστική αριστερά η επανάσταση του 1956 θεωρείται ως μια αντεπαναστατική συνωμοσία στημένη από την Δύση, η οποία είχε στόχο την καπιταλιστική παλινόρθωση. Στην πραγματικότητα όμως ήταν μια εξέγερση ενάντια στον κόκκινο ολοκληρωτισμό, με πρωταγωνιστές τους Ούγγρους εργάτες να παλεύουν για την ανεξαρτησία τους και την αποτίναξη του μπολσεβίκικου ζυγού. Για αυτό και η νομενκλατούρα της Σοβιετικής Ενώσεως έπνιξε στο αίμα την επανάσταση αυτή, ενόσω η «ελεύθερη» Δύση παρέμεινε στην άκρη μακριά από τα γεγονότα κοιτώντας αδιάφορα.

Ένα ακόμα χαρακτηριστικό που χαλάει το κομμουνιστικό αφήγημα, είναι ότι οι νέοι εργάτες και φοιτητές αποτέλεσαν τα πιο αυθόρμητα και επαναστατικά στοιχεία. Καίτοι οι μεγαλύτεροι σε ηλικία σκέφτονταν τις συνέπειες και τα αντίποινα του σοβιετικού κολοσσού, οι νεολαίοι επάνδρωσαν με ενθουσιασμό και θάρρος την επαναστατική δράση και ταυτόχρονα αποτέλεσαν την κινητήρια δύναμη για την οργάνωση των συμβουλίων. Αλλά και ο ίδιος ο χαρακτήρας των γεγονότων καθόρισε ότι τον κύριο ρόλο στην επανάσταση θα τον είχε η νεολαία. Από την αρχή της εξέγερσης οι νέοι δεν περιορίστηκαν σε απλές διαδηλώσεις, αλλά προχώρησαν στην εξουδετέρωση των σωμάτων ασφαλείας και των εχθρικών τανκς.

Ο εβραϊκής καταγωγής Ματίας Ράκοζι, γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ουγγαρίας, είχε δημιουργήσει ένα καθεστώς απάνθρωπο ακόμη και με τα σταλινικά κριτήρια. Η κοινωνία υπέφερε υπό συνθήκες ακραίας τρομοκρατίας που ασκούσε η πανίσχυρη AVH, η αδίστακτη πολιτική αστυνομία που είχε ιδρυθεί επί Ράκοζι. Ο μονολιθικός κομμουνιστικός οργανισμός υπό την ηγεσία του, είχε διεισδύσει σε κάθε εκδήλωση του δημοσίου βίου και είχε επιβάλει τον ασφυκτικό έλεγχό του στα εργοστάσια, στον στρατό, στους αγρότες και στην δικαιοσύνη.

Η οικονομία της χώρας είχε φτάσει στο χείλος της κατάρρευσης και αυτός ήταν ένας από τους κύριους λόγους που η σοβιετική ηγεσία έχρισε πρόεδρο της χώρας τον Ιμρέ Νάγκυ, ο οποίος κήρυξε την «νέα πορεία» με στόχο την εκπόνηση μιας εναλλακτικής στρατηγικής στην οικονομία. Ο Ίμρε Νάγκι αποπειράθηκε να θεσπίσει το «Πατριωτικό Λαϊκό Μέτωπο», ένα αυτόνομο πολιτικό όργανο το οποίο θα εξασφάλιζε την ελεύθερη πρόσβαση των μαζών στην πολιτική διαδικασία έξω από τον έλεγχο του Κ. Κ. Ουγγαρίας. Τα σχέδια του όμως ανατράπηκαν από τον Ράκοζι, όταν ο τελευταίος ανέκτησε μέσω ψηφοφορίας και πάλι την πρωτοβουλία των κινήσεων.

Το «κίνημα των λεσχών πολιτών» ήταν μια αντανακλαστική αντίδραση της κοινωνίας για την καθαίρεση του Νάγκυ και την επαναφορά στις σταλινικές μεθόδους. Στην Βουδαπέστη το 1955 ιδρύθηκε η σημαντικότερη από αυτές με το όνομα «Κύκλος Πέτοφυ». Οι συζητήσεις που γινόντουσαν στις λέσχες αφορούσαν θέματα για την καλύτερη διαβίωση των επαγγελματικών ομάδων, την σχέση μεταξύ τέχνης και εξουσίας και ζητήματα γενικής φύσεως σχετικά με το καθεστώς. Στις συνεδριάσεις αυτές άρχισαν να καταφτάνουν γνωστές πολιτικές προσωπικότητες και αντιπροσωπείες από τις βιομηχανίες, τα πανεπιστήμια, τις δημόσιες υπηρεσίες, αλλά και από τις στρατιωτικές σχολές.

Το νέο κίνημα πολύ γρήγορα έλαβε τεράστιες διαστάσεις εγκαινιάζοντας δεκάδες τοπικά παραρτήματα. Με την ουσιαστική παρέμβαση του φοιτητικού κινήματος, το στρατόπεδο της αντιπολίτευσης είχε περάσει πλέον στην αντεπίθεση. Στις 22 Οκτωβρίου σε μια φοιτητική συνέλευση ψηφίστηκε μια διακήρυξη 16 σημείων, η οποία έμελλε να αποτελέσει το πολιτικό μανιφέστο της επερχόμενης ουγγρικής επανάστασης. Οι σοβιετικοί έβλεπαν την λαϊκή κατακραυγή κατά του καθεστώτος να αυξάνεται, για αυτό αποφάσισαν την αντικατάσταση του Ράκοζι από έναν ακόμα χειρότερο κομμουνιστή, τον Έρνστ Γκερό, ο οποίος έλαβε την απόφαση να απαγορεύσει την αντικομμουνιστική διαδήλωση που επρόκειτο να διεξαχθεί στις 23 του μηνός.

Η απόφαση αυτή του μπολσεβίκικου ανδρεικέλου δεν σταμάτησε τους εξεγερμένους. Εκείνη την ημέρα τριακόσιες χιλιάδες άνθρωποι ξεχύθηκαν στους δρόμους της Βουδαπέστης κάτω από το λάβαρο της τρίχρωμης εθνικής τους σημαίας, από την οποία έσκιζαν το μισητό κομμουνιστικό θυρεό. Η ώρα έναρξης συνέπιπτε με την ώρα που έκλειναν τα εργοστάσια και πολλοί εργάτες αντί να γυρίσουν στα σπίτια τους, αψήφησαν την κυβερνητική απαγόρευση και ενώθηκαν με το πλήθος. Όταν η πορεία πέρασε μπροστά από τους στρατώνες της στρατιωτικής ακαδημίας, μια ομάδα ευέλπιδων βγήκε απ’ το προαύλιο της σχολής και με στρατιωτικό βηματισμό προσχώρησε στην διαδήλωση. Μια ομάδα αντικομμουνιστών ακτιβιστών γκρεμίζει το άγαλμα του Στάλιν. Μια άλλη ομάδα αποσπάστηκε από τους συγκεντρωμένους και κατευθύνθηκε προς το Μέγαρο της Ραδιοφωνίας, προκειμένου να μεταδώσει τα 16 σημεία σε όλη την Ουγγαρία. Μέσα στο Μέγαρο βρισκόντουσαν εκατοντάδες ένστολοι φρουροί της κρατικής μυστικής αστυνομίας οπλισμένοι με πολυβόλα και χειροβομβίδες.

Ο Γκερό αντιδρά αποδίδοντας στους κατοίκους της Βουδαπέστης τους χαρακτηρισμούς «φασίστες» και «αντεπαναστάτες», με αποτέλεσμα να εξαγριώσει το πλήθος και εκείνο με την σειρά του να ορμήσει κατά του κτιρίου εκτοξεύοντας πέτρες, αυτοσχέδιες βόμβες μολότοφ και να χρησιμοποιήσει ένα φορτηγάκι για να σπάσει τις πόρτες του μεγάρου. Οι άντρες της AVH απάντησαν με ριπές από υδροφόρα κανόνια και με καπνογόνα δίχως αποτέλεσμα. Στον χώρο της σύγκρουσης κατέφτασαν στρατιώτες του τακτικού ουγγρικού στρατού και τρία άρματα μάχης. Οι στρατιώτες, αντί να ορμήσουν κατά του πλήθους, απλά παρατάχθηκαν έξω από το Εθνικό Μουσείο.

Το βράδυ και δίχως καμία προειδοποίηση οι άντρες της μυστικής αστυνομίας ξεπρόβαλλαν από μια πλαϊνή πόρτα και άνοιξαν πυρ κατά των διαδηλωτών. Οι νεκροί και οι τραυματίες ήταν δεκάδες, οι διαδηλωτές όμως δεν τράπηκαν σε φυγή. Βλέποντας τις σφαίρες να θερίζουν τον λαό που αντιστέκεται, κάποιοι από τους στρατιώτες παραδίδουν τα όπλα ενώ κάποιοι άλλοι άρχισαν να πυροβολούν εναντίον της AVH. Η διαδήλωση είχε πια μετατραπεί σε μια ένοπλη εξέγερση που δεν είχε ως στόχο πια μόνο το Ουγγρικό κομμουνιστικό κόμμα, αλλά είχε αποκτήσει έναν ευρύτερο αντισοβιετικό χαρακτήρα. Τα ξημερώματα, όταν και ο τελευταίος γεμιστήρας των ενόπλων της AVH άδειασε, το γεμάτο οργή πλήθος εφόρμησε μέσα στον σταθμό και εκτέλεσε όσους εκ των δολοφονών ήταν ακόμη ζωντανοί.

Εκείνο το βράδυ, ο Γκέρο ζήτα τη σοβιετική στρατιωτική επέμβαση «για να καταστείλει μια διαδήλωση που έπαιρνε όλο και μεγαλύτερη και άνευ προηγουμένου κλίμακα». Η σοβιετική ηγεσία είχε διατυπώσει σχέδια έκτακτης ανάγκης για επέμβαση στην Ουγγαρία αρκετούς μήνες νωρίτερα και στις 02:00 της 24ης Οκτωβρίου, ενεργώντας σύμφωνα με τις διαταγές του Γκεόργκι Ζούκοφ, του Σοβιετικού Υπουργού Άμυνας, τα σοβιετικά άρματα εισήλθαν στη Βουδαπέστη. Όμως, ο Ουγγρικός λαός αντιδρά δυναμικά, αντιμετωπίζουν τα σοβιετικά άρματα με οδοφράγματα και βόμβες μολότοφ, παράλληλα πολιορκούν το κοινοβούλιο. Πλέον επαναστατικά εθνικά συμβούλια έχουν εμφανιστεί σε όλη τη χώρα, ανέλαβαν την τοπική αυτοδιοίκηση και καλούν σε γενικές απεργίες. Τα δημόσια κομμουνιστικά σύμβολα όπως τα κόκκινα αστέρια και τα μνημεία του Σοβιετικού πολέμου αφαιρέθηκαν και τα κομμουνιστικά βιβλία κάηκαν.

Υπό το βάρος των επαναστατικών κινήσεων που εξαπλώνονται, η κυβέρνηση καταρρέει. Πολλοί εκ των καταπιεστών καταφεύγουν στην Σοβιετική Ένωση και ο Ιμρέ Νάγκυ αναλαμβάνει εκ νέου την πρωθυπουργία. Ο Νάγκυ θα διαπραγματευτεί με την Ε.Σ.Σ.Δ. η οποία αποσύρει τις δυνάμεις της προς την επαρχία. Στις 3 Νοεμβρίου το υπουργικό συμβούλιο ψήφισε ομόφωνα υπέρ της εξόδου της Ουγγαρίας από το σύμφωνο της Βαρσοβίας. Τότε, μια ουγγρική αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον υπουργό Άμυνας Παλ Μάλετερ κλήθηκε να συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις για την αποχώρηση των Σοβιετικών στη Σοβιετική Στρατιωτική Διοίκηση στο Tέκελ, κοντά στη Βουδαπέστη. Περίπου τα μεσάνυχτα εκείνο το βράδυ ο Στρατηγός Ιβάν Σερόφ, αρχηγός της Σοβιετικής Αστυνομίας Ασφαλείας διέταξε τη σύλληψη της ουγγρικής αντιπροσωπείας και την επόμενη μέρα ο Σοβιετικός στρατός επιτέθηκε ξανά στη Βουδαπέστη

Τα ξημερώματα της 4ης Νοέμβριου, χιλιάδες σοβιετικά τανκς εισέβαλαν στην Βουδαπέστη, σε μια επιχείρηση με την κωδική ονομασία «Επιχείρηση Ανεμοστρόβιλος», και κατέπνιξαν στο αίμα την επανάσταση. Περισσότεροι από δυο χιλιάδες Ούγγροι σκοτώθηκαν στις οδομαχίες, μερικές εκατοντάδες από τους οποίους εκτελέστηκαν στις δίκες που ακολούθησαν. Περισσότεροι από δέκα χιλιάδες φυλακίστηκαν από το κατοχικό καθεστώς ως «αντεπαναστάτες» και διακόσες χιλιάδες άνθρωποι πήραν τον δρόμο της εξορίας. Ο Νάγκυ καταφεύγει στη Γιουγκοσλαβία όπου αιχμαλωτίστηκε αργότερα και εκτελέστηκε μετά από δυο χρόνια. Οι νεκροί του Κόκκινου Στρατού ανήλθαν στους εφτακόσιους ενώ οι τραυματίες σε περισσότερους από χίλιους διακόσιους.

Ο λαός της Ουγγαρίας απέδειξε με το ίδιο του το αίμα ότι η διαφορά μεταξύ των πραγματικών εργατών και του δήθεν «εργατικού κράτους» είναι η διαφορά μεταξύ ζωής και θανάτου. Οι εξεγερμένοι προτίμησαν να πεθάνουν πολεμώντας το κάλπικο «προλεταριακό» κράτος, παρά να φυτοζωούν ως σκλάβοι υπό την τυραννική του εξουσία.

Μέτωπο Νεολαίας – Τομέας Ιστορίας

ΠΗΓΗ: antepithesi.gr

Καρλ Σμιτ: Η Κρίση της Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας

«Η Κρίση της Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας» («Die geistesgeschichtliche Lage des heutigen Parlamentarismus», 1923) είναι το κλασικό επιδραστικό πολιτικό και φιλοσοφικό έργο του Γερμανού Εθνικοσοσιαλιστή νομικού και πολιτικού επιστήμονα Καρλ Σμιτ (Carl Schmitt, 1888-1985) [1], ενός από τους σπουδαιότερους  πολιτειολόγους του 20^ου αιώνα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Ζήτρος (2026) σε μετάφραση και σχόλια του Διονύση Ασημιάδη και έρχεται να προστεθεί στα άλλα σημαντικά έργα του Σμιτ που έχουν εκδοθεί στη χώρα μας [2].

Αν και έχει περάσει ένας περίπου αιώνας από τότε που πρωτοκυκλοφόρησε, το έργο του μεγάλου Γερμανού στοχαστή - ένα από τα σημαντικότερα έργα της πολιτικής θεωρίας του 20ού αιώνα - παραμένει πάντα επίκαιρο.

Το έργο γράφτηκε μέσα στο εύθραυστο πολιτικό τοπίο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης στη Γερμανία, προμηνύοντας τα δομικά αδιέξοδα που οδήγησαν στην κατάρρευση του κοινοβουλευτικού συστήματος. Ο Σμιτ υποστηρίζει ότι ο κοινοβουλευτισμός βρίσκεται σε βαθιά κρίση επειδή οι πολιτικές έννοιες έχουν χάσει το αρχικό τους περιεχόμενο, και οι θεσμοί λειτουργούν ως κενά σχήματα, χωρίς να υπηρετούν τις ιδέες που τους γέννησαν.

Ο Σμιτ δεν περιορίζεται στην κριτική της λειτουργίας του κοινοβουλευτικού συστήματος. Αμφισβητεί τις ίδιες τις θεωρητικές αρχές πάνω στις οποίες στηρίζεται ο κοινοβουλευτισμός, ιδιαίτερα την πεποίθηση ότι η δημόσια συζήτηση, η αντιπαράθεση επιχειρημάτων και η κοινοβουλευτική διαβούλευση μπορούν να οδηγήσουν σε ορθολογικές πολιτικές αποφάσεις. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι πραγματικές αποφάσεις λαμβάνονται παρασκηνιακά από κομματικούς και οικονομικούς μηχανισμούς.

Ο Σμιτ διαχωρίζει τη δημοκρατία (ως έκφραση της πολιτικής βούλησης του λαού) από τον κοινοβουλευτισμό (ως σύστημα αντιπροσώπευσης), καθώς. υποστηρίζει ότι η δημοκρατία μπορεί να υπάρξει και χωρίς τα παραδοσιακά κοινοβουλευτικά μέσα. Για τον Σμιτ, οι δύο έννοιες δεν ταυτίζονται. Η δημοκρατία αφορά την ταυτότητα ανάμεσα στη βούληση του λαού και στη βούληση εκείνων που κυβερνούν. Ο κοινοβουλευτισμός, αντίθετα, αποτελεί έναν συγκεκριμένο τρόπο οργάνωσης της πολιτικής εξουσίας, που βασίζεται κυρίως στην αντιπροσώπευση, τη συζήτηση και τη διαπραγμάτευση.

Ο κοινοβουλευτισμός δικαιολογείται, κατά την κλασική φιλελεύθερη αντίληψη, επειδή οι εκπρόσωποι συζητούν δημόσια, ανταλλάσσουν επιχειρήματα και μπορούν να αναθεωρήσουν τις θέσεις τους.

Στην πραγματικότητα, όμως, οι κοινοβουλευτικές αποφάσεις μπορεί να προκύπτουν από κομματικές συναλλαγές, διαπραγματεύσεις συμφερόντων και υπόγειες συμφωνίες, αντί από μια ειλικρινή αναζήτηση της αλήθειας μέσω του διαλόγου.

Αν οι πολίτες και οι πολιτικοί δεν πιστεύουν πλέον ότι η δημόσια συζήτηση και η αντιπαράθεση επιχειρημάτων έχουν ουσιαστική αξία, τότε, κατά τον Σμιτ, το κοινοβουλευτικό σύστημα χάνει την αρχή που δικαιολογεί την ύπαρξή του.

Ως εκ τούτου, σύμφωνα με  τον Σμιτ, ο κοινοβουλευτισμός δεν μπορεί να διατηρήσει τη νομιμοποίησή του όταν η δημόσια συζήτηση παύει να αποτελεί πραγματική αρχή της πολιτικής ζωής και μετατρέπεται σε ανταγωνισμό κομματικών συμφερόντων.

[1] Περισσότερα για τη ζωή και το έργο του Καρλ Σμιτ βλ. METAPEDIA καθώς και στο βιβλίο του Ν. Γ. Μιχαλολιάκου: «Εγκληματίας Σκέψης – “Better dead than dying” C. Schmitt, 1948» (2021).

[2] Έργα του Καρλ Σμιτ που κυκλοφορούν στα ελληνικά: «Η έννοια του Πολιτικού» (Κριτική), «Πολιτική Θεολογία» (Εκδόσεις Λεβιάθαν), «Η Κρίση της Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας» (Ζήτρος), «Πολιτικός Ρομαντισμός» (Ζήτρος), «Ο Λεβιάθαν στην πολιτειολογία του Τόμας Χομπς» (Σαββάλας), «Η Θεωρία του Αντάρτη» (Εκδόσεις Πλέθρον), «Στεριά και Θάλασσα. Μια κοσμοϊστορική θεώρηση» (Σμίλη), «Ο Καρλ Σμιτ στο δικαστήριο της Νυρεμβέργης» (Εκδόσεις Συγχρονικότητα), «Σχετικά με τα τρία είδη της νομικής σκέψης» (Παπαζήσης). «Ποιος είναι ο Φύλακας του Συντάγματος» (Παπαζήσης), «Άμλετ ή Εκάβη» (Εκδόσεις Κουκκίδα).

Π.Χ.Γ.

Βουδαπέστη 1956: Η εξέγερση που αψήφησε τη Μόσχα και πνίγηκε στα τανκς

Η φοιτητική διαδήλωση της 23ης Οκτωβρίου έγινε επανάσταση και η ελπίδα για ελευθερία αιματηρή σύγκρουση

Στις 23 Οκτωβρίου 1956, οι δρόμοι της Βουδαπέστης γέμισαν από φοιτητές που ζητούσαν πολιτικές ελευθερίες και αλλαγή πορείας για την Ουγγαρία. Μέσα σε λίγες ώρες, η διαδήλωση μετατράπηκε σε μαζική εξέγερση κατά του κομμουνιστικού καθεστώτος και της σοβιετικής κυριαρχίας.

Εργάτες, διανοούμενοι και απλοί πολίτες ενώθηκαν σε ένα κίνημα με διαφορετικές αφετηρίες, αλλά κοινό αίτημα να αποφασίζει η χώρα για το μέλλον της. Δεκατρείς ημέρες αργότερα, μια μεγάλης κλίμακας σοβιετική στρατιωτική επιχείρηση θα έδινε βίαιο τέλος στις προσδοκίες τους.

Η ουγγρική επανάσταση υπήρξε μία από τις σοβαρότερες κρίσεις στο ανατολικό μπλοκ κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Αποκάλυψε το βάθος της κοινωνικής δυσαρέσκειας στα κράτη που βρίσκονταν υπό την επιρροή της Μόσχας και έδειξε τα όρια της αποσταλινοποίησης.

Παράλληλα, ανέδειξε την απόσταση ανάμεσα στις δυτικές διακηρύξεις υπέρ της ελευθερίας και στην προθυμία ανάληψης στρατιωτικής δράσης απέναντι στη Σοβιετική Ένωση. Για τους Ούγγρους, εξελίχθηκε σε μια τραγωδία με χιλιάδες νεκρούς, διώξεις και μαζική φυγή στο εξωτερικό.

Η δυσαρέσκεια πίσω από τη φαινομενική σταθερότητα

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ουγγαρία εντάχθηκε σταδιακά στη σοβιετική σφαίρα επιρροής. Υπό τον Ματίας Ράκοσι, εγκαθιδρύθηκε ένα αυταρχικό καθεστώς που στηριζόταν στον μονοκομματισμό, στην πολιτική αστυνομία και στην καταστολή της αντιπολίτευσης.

Συλλήψεις, δίκες πολιτικών αντιπάλων και περιορισμοί στην καθημερινή ζωή συνόδευσαν την εφαρμογή του σταλινικού προτύπου. Η οικονομική πολιτική, με έμφαση στη βαριά βιομηχανία και στην κολεκτιβοποίηση, επιβάρυνε επιπλέον σημαντικά τμήματα του πληθυσμού.

Ο θάνατος του Στάλιν το 1953 δημιούργησε προσδοκίες χαλάρωσης. Ο Ίμρε Νάγκι, που ανέλαβε τότε την πρωθυπουργία, επιχείρησε να περιορίσει ορισμένες από τις κατασταλτικές πρακτικές και να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσης.

Η απομάκρυνσή του το 1955 δεν εξαφάνισε την απήχηση των μεταρρυθμιστικών ιδεών. Αντίθετα, η επιστροφή στην αυστηρότερη γραμμή ενίσχυσε την απογοήτευση όσων περίμεναν ουσιαστικές αλλαγές.

Το 1956, η καταγγελία των εγκλημάτων του Στάλιν από τον Νικίτα Χρουστσόφ ενίσχυσε τις συζητήσεις για το μέλλον των κομμουνιστικών καθεστώτων. Στην Ουγγαρία, οι αντιπαραθέσεις στους κύκλους των διανοουμένων και των φοιτητών έγιναν εντονότερες.

Οι εξελίξεις στην Πολωνία, όπου η πολιτική κρίση του Οκτωβρίου οδήγησε σε ανακατατάξεις στην ηγεσία, πρόσφεραν ένα επιπλέον παράδειγμα διεκδίκησης μεγαλύτερης αυτονομίας. Μέσα σε αυτό το κλίμα οργανώθηκε η διαδήλωση της 23ης Οκτωβρίου.

Η ημέρα που η διαδήλωση έγινε επανάσταση

Οι φοιτητές διατύπωσαν αιτήματα που περιλάμβαναν την αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων, την επιστροφή του Νάγκι στην κυβέρνηση, ελεύθερες εκλογές και ελευθερία του Τύπου.

Η κινητοποίηση ξεκίνησε ως εκδήλωση αλληλεγγύης προς την Πολωνία, αλλά γρήγορα απέκτησε καθαρά ουγγρικό πολιτικό περιεχόμενο. Το πλήθος αυξανόταν διαρκώς και κατευθύνθηκε προς το Κοινοβούλιο. Η παρουσία εργαζομένων και οικογενειών έδειχνε ότι η διαμαρτυρία είχε ξεπεράσει τα όρια των πανεπιστημίων.

Ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα εκείνης της ημέρας ήταν η ανατροπή του μεγάλου αγάλματος του Στάλιν.

Οι διαδηλωτές γκρέμισαν το μνημείο, αφήνοντας τις μπότες του πάνω στο βάθρο. Σε άλλα σημεία της πόλης, πολίτες αφαιρούσαν το κομμουνιστικό έμβλημα από την ουγγρική σημαία.

Η σημαία με την τρύπα στο κέντρο έγινε έκτοτε αναγνωρίσιμο σύμβολο της επανάστασης και της απαίτησης για εθνική ανεξαρτησία.

Η κατάσταση κλιμακώθηκε γύρω από το κτίριο της κρατικής ραδιοφωνίας, όπου διαδηλωτές ζητούσαν να μεταδοθούν τα αιτήματά τους. Οι πυροβολισμοί και οι συγκρούσεις με τις δυνάμεις ασφαλείας μετέτρεψαν την πολιτική κινητοποίηση σε ένοπλη αναμέτρηση.

Όπλα πέρασαν στα χέρια εξεγερμένων, ενώ τμήματα των ουγγρικών ενόπλων δυνάμεων συντάχθηκαν μαζί τους ή δεν επιχείρησαν να τους σταματήσουν. Τη νύχτα, σοβιετικά στρατεύματα άρχισαν να εισέρχονται στη Βουδαπέστη.

Οι ημέρες της αντίστασης και της ελπίδας

Οι επόμενες ημέρες σημαδεύτηκαν από οδομαχίες, θύματα και διαρκείς πολιτικές ανατροπές. Μικρές ομάδες εξεγερμένων αντιστάθηκαν στα τεθωρακισμένα, αξιοποιώντας τη γνώση των δρόμων και πρόχειρα μέσα.

Παράλληλα, η εξέγερση εξαπλώθηκε έξω από την πρωτεύουσα, ενώ σχηματίστηκαν επαναστατικές επιτροπές και εργατικά συμβούλια. Δεν υπήρχε ενιαία ιδεολογική κατεύθυνση: άλλοι ζητούσαν έναν δημοκρατικό σοσιαλισμό και άλλοι συνολική απομάκρυνση από το κομμουνιστικό σύστημα.

Ο Νάγκι επέστρεψε στην πρωθυπουργία και αρχικά προσπάθησε να διαχειριστεί την κρίση μέσα στα όρια του υπάρχοντος καθεστώτος. Σταδιακά, όμως, υιοθέτησε σημαντικό μέρος των αιτημάτων της επανάστασης.

Στις 28 Οκτωβρίου ανακοίνωσε κατάπαυση του πυρός και αναγνώρισε τον χαρακτήρα του κινήματος ως εθνικής δημοκρατικής εξέγερσης. Ακολούθησαν εξαγγελίες για διάλυση της πολιτικής αστυνομίας και επαναφορά του πολυκομματισμού, δημιουργώντας την εντύπωση ότι είχε επιτευχθεί μια αποφασιστική νίκη.

Η προσωρινή αποκλιμάκωση δεν σήμαινε ότι είχε αποκατασταθεί η ομαλότητα. Η κρατική εξουσία είχε αποδιοργανωθεί και σε ορισμένες περιπτώσεις σημειώθηκαν πράξεις αντεκδίκησης και λιντσαρίσματα στελεχών του καθεστώτος.

Την ίδια στιγμή, η σοβιετική ηγεσία επανεξέταζε τη στάση της απέναντι στις εξελίξεις. Η πιθανότητα απώλειας του ελέγχου μιας χώρας του ανατολικού μπλοκ αντιμετωπιζόταν στη Μόσχα ως σοβαρό στρατηγικό και πολιτικό πλήγμα.

Την 1η Νοεμβρίου, ο Νάγκι ανακοίνωσε την ουδετερότητα της Ουγγαρίας και την αποχώρησή της από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, ζητώντας διεθνή υποστήριξη. Η απόφαση εξέφραζε την επιδίωξη πλήρους ανεξαρτησίας, αλλά δεν συνοδευόταν από πρακτικές εγγυήσεις προστασίας.

Η σοβιετική απόφαση για νέα επέμβαση είχε ήδη ληφθεί. Πρόσθετες στρατιωτικές δυνάμεις αναπτύσσονταν στη χώρα, ενώ οι διαπραγματεύσεις δεν απέτρεψαν την επικείμενη επίθεση.

Η επιστροφή των τανκς και το τέλος

Τα ξημερώματα της 4ης Νοεμβρίου, οι σοβιετικές δυνάμεις εξαπέλυσαν τη μεγάλη επιχείρηση καταστολής. Τεθωρακισμένα και πυροβολικό χτύπησαν σημεία αντίστασης στη Βουδαπέστη, ενώ στρατιωτικές επιχειρήσεις πραγματοποιήθηκαν και στην υπόλοιπη χώρα.

Ο Νάγκι απηύθυνε ραδιοφωνικό μήνυμα αναγγέλλοντας την επίθεση. Παρά τη μεγάλη διαφορά ισχύος, ένοπλες ομάδες συνέχισαν να πολεμούν για ημέρες, ενώ οι απεργίες και η δράση των εργατικών συμβουλίων παρατάθηκαν περισσότερο.

Οι δυτικές χώρες καταδίκασαν την επέμβαση, αλλά δεν παρενέβησαν στρατιωτικά. Ο κίνδυνος άμεσης σύγκρουσης με τη Σοβιετική Ένωση περιόριζε δραστικά τις επιλογές τους, ενώ η παράλληλη κρίση του Σουέζ επιβάρυνε τη διεθνή κατάσταση.

Η ουγγρική αντίσταση έμεινε χωρίς την εξωτερική βοήθεια που αρκετοί προσδοκούσαν. Στην εξουσία εγκαταστάθηκε κυβέρνηση υπό τον Γιάνος Κάνταρ, με τη στήριξη της Μόσχας.

Περίπου 2.500 Ούγγροι και περισσότεροι από 700 Σοβιετικοί στρατιωτικοί σκοτώθηκαν, ενώ περίπου 200.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν τη χώρα. Ακολούθησαν συλλήψεις, φυλακίσεις και εκτελέσεις.

Ο Νάγκι εκτελέστηκε το 1958, έπειτα από μυστική δίκη. Η δημόσια αποκατάσταση και η επαναταφή του το 1989 συνδέθηκαν με την κατάρρευση του καθεστώτος.

Η 23η Οκτωβρίου παραμένει εθνική επέτειος, υπενθυμίζοντας μια εξέγερση που ηττήθηκε στρατιωτικά, αλλά διατήρησε ζωντανό το αίτημα της ελευθερίας.

ΠΗΓΗ: www.pronews.gr