Υπάρχουν ημερομηνίες που δεν είναι απλώς σελίδες ημερολογίου, αλλά μέρες που προορίζονται να γίνουν ιστορία. Όχι περιορισμένες έννοιες, αλλά υπενθυμίσεις σε μια γη τόσο απέραντη όσο μια ήπειρος. Η 29η Οκτωβρίου 1933 [1] συνδέεται στενά με την 23η Μαρτίου 1919 [2]. Όπως συνέβη στην Ισπανία και στην Ιταλία. Η ιδέα που γίνεται φωνή και δράση, εξαπλώνεται πέρα από τα εθνικά σύνορα και βρίσκει απήχηση στους ομοίους της.
Η γέννηση της Ισπανικής Φάλαγγας είναι, ίσως, η πιο αγνή ευρωπαϊκή έκφραση του ιταλικού φασισμού, αν και με κάποιες αναπόφευκτα τοπικές ιδιαιτερότητες. Όταν ο δικηγόρος της Μαδρίτης Χοσέ Αντόνιο Πρίμο ντε Ριβέρα, γιος του στρατηγού Μιγκέλ που είχε ηγηθεί της Ισπανίας τη δεκαετία του 1920, εμφανίστηκε στο Teatro de la Comedia στη Μαδρίτη, πρότεινε την οικοδόμηση ενός κινήματος ικανού να απορρίψει την ισορροπία της παραδοσιακής πολιτικής και να αποκαταστήσει την Ισπανία σε μια ιστορική αποστολή: ενότητα και αυτοκρατορικό μεγαλείο.
Κοινό Πεπρωμένο μέσα στην παγκοσμιότητα
Η Ισπανία τη δεκαετία του 1930 αντιμετώπισε μια καταστροφική εσωτερική κατάσταση: την πτώση της μοναρχίας, την έλευση της λεγόμενης Δεύτερης Δημοκρατίας, αγροτικές συγκρούσεις, θρησκευτικές εντάσεις και μια βαθιά αδυναμία να βρει τον δρόμο της. Σε αυτό το πλαίσιο, η Φάλαγγα παρουσιάστηκε ως η επαναστατική λύση στην κοινοβουλευτική κρίση - η Φάλαγγα, νοούμενη ως «ελληνική μαχητική μονάδα» - για να θέσει τέλος τόσο στον φιλελευθερισμό όσο και στον μαρξισμό και να αποκαταστήσει το μεγαλείο του έθνους που βασίζεται στην ιστορία, την πειθαρχία και την εθνική αλληλεγγύη. Ο τρίτος δρόμος. Μια ποιητική και πολεμική έκρηξη που στόχευε στην αποκατάσταση μιας πατρίδας που δεν νοείται ως ένα στείρο γεωγραφικό γεγονός, αλλά ως μια «ενότητα του πεπρωμένου μέσα στην παγκοσμιότητα» [3]. Ο ένοπλος ποιητής [4] δεν εκφωνεί έναν λόγο ταριχευμένο από ένα παλιό εκλογικό μανιφέστο. Αντίθετα, ο λόγος του είναι μια κήρυξη πολέμου στο πνεύμα του αιώνα. Είναι το ίδιο πνεύμα που ενέπνευσε πρώτα τους Ιταλούς Arditi [ΣτΜ: ειδικές δυνάμεις του Βασιλικού Ιταλικού Στρατού κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο] στα χαρακώματα, αργότερα τους μελανοχίτωνες της Πιάτσα Σαν Σεπόλκρο και, τέλος, τις ομάδες μαχητών του Φιούμε του ντ' Ανούντσιο. «Η θέση μας είναι στην ύπαιθρο, κάτω από την καθαρή νύχτα, με τα τουφέκια στην αγκαλιά μας και τα αστέρια από πάνω μας. Ας συνεχίσουν οι άλλοι τα αστικά τους γλέντια» θα είναι ένα απόσπασμα στην ιστορική ομιλία. Και η περίφημη φράση «Η Ισπανία είναι η ενότητα του πεπρωμένου μέσα στην παγκοσμιότητα» θα αποτελέσει ακρογωνιαίο λίθο της σκέψης του Χοσέ Αντόνιο, η οποία θυμίζει τόσο έντονα εκείνη την ενότητα που δημιουργεί η δύναμη, αυτόν τον ιταλικό κορπορατισμό, ή εκείνες τις οργανικές κοινότητες πεπρωμένου της εποχής μας, που κληρονομήθηκαν από αυτό το κοινό παρελθόν. Η Πατρίδα νοείται ως η Εβολιανή παράδοση, ως μια ένωση του παρελθόντος και του παρόντος, ως η ιδανική συνέχεια των διαφόρων γενεών που συμβάλλουν συλλογικά σε ένα κοινό έργο. Για να πραγματοποιήσει αυτή την επανάσταση και να συμβάλει στην ενότητα του έθνους από κάθε άποψη, κυρίως οικονομική, χρησιμοποίησε επίσης τον εθνικό συνδικαλισμό της FE del las JONS του Ραμίρο Λεντέσμα Ράμος και του Ονέσιμο Ρεντόντο, οι οποίοι έβλεπαν την εταιρική Ιταλία με σεβασμό, αφού η γη δεν ήταν ένας απλός πόρος, αλλά η ιερή ψυχή της Ισπανίας.
Σύγκριση Φάλαγγας και Φασισμού
Ο εθνικοσυνδικαλισμός δεν ήταν το μόνο σημείο επαφής της Ισπανίας με τη Φασιστική Ιταλία. Ενώ ο ρωμαϊκός πέλεκυς του Φασισμού [5], ένα σύμβολο δικαιοσύνης και κρατικής εξουσίας, αντικαταστάθηκε από τη Φάλαγγα με τον ζυγό και τη δέσμη βελών [6]. Ο ζυγός, που συνδεόταν με την βασίλισσα Ισαβέλλα, και η δέσμη των βελών με τον βασιλιά Φερδινάνδο, του οποίου η δυναστική ένωση είχε θέσει τα θεμέλια για την ισπανική καθολική μοναρχία, υπενθύμιζαν την ιδέα μιας Ισπανίας ικανής να ξεπεράσει τις εσωτερικές διαιρέσεις, δίνοντας προτεραιότητα, μέσω της ενότητας, στο μεγαλείο του έθνους. Ενώ για τη Φάλαγγα και για τον ίδιο τον Χοσέ Αντόνιο, ο Καθολικισμός ήταν η ψυχή του κινήματος της «πολύ Καθολικής» Ισπανίας, παρά το γεγονός ότι ήταν απαλλαγμένη από οποιαδήποτε εκκλησιαστική υποταγή, ο Μουσολίνι συνέλαβε τη θρησκευτική δογματική και διατήρησε έναν πολιτικό πραγματισμό απέναντι στην Εκκλησία, ο οποίος οδήγησε στην υπογραφή των Συνθηκών του Λατερανού. Αλλά η υιοθέτηση της camisa azul – του μπλε πουκάμισου των εργατών – καθώς και του μαύρου πουκαμίσου, του ρωμαϊκού χαιρετισμού, της λατρείας του έθνους, του κορπορατισμού ως της ραχοκοκαλιάς μιας ισχυρής πατρίδας, και η επιθυμία σφυρηλάτησης του Ηomo Νovus έδωσαν μια ακριβή και αναγνωρίσιμη ταυτότητα στα δύο κινήματα, τα οποία συμφωνούσαν επίσης στην αντίληψη της φιλελεύθερης δημοκρατίας ως ενός αποσυντιθέμενου πτώματος.
Προς την Ατελή Επανάσταση (Revoluciòn Pendiente)
Η τραγωδία του τέλους της Φάλαγγας έγκειται εξ ολοκλήρου στη γένεσή της. Παραδόξως, το κίνημα, ωστόσο, απέτυχε να μεταφράσει τη δύναμη της πολιτικής του γλώσσας και των ιδεών του σε αριθμούς που να μετρούν την εκλογική υποστήριξη. Πιθανότατα, αυτός δεν ήταν καν ο πραγματικός του στόχος. Ο εμφύλιος πόλεμος που μαινόταν σε όλη τη χώρα από τις αρχές του 1936 μεταμόρφωσε αμετάκλητα το πεπρωμένο του: η εκτέλεση του ιδρυτή του, Χοσέ Αντόνιο, ο οποίος πέθανε φωνάζοντας «Arriba España» («Πάνω η Ισπανία»), στις 20 Νοεμβρίου καθώς και οι διώξεις των κορυφαίων ηγετών του όπως ο Μανουέλ Χεντίγια (Manuel Hedilla), -διάδοχος και δεξί χέρι του Χοσέ Αντόνιο-, που καταδικάστηκε σε θάνατο για προδοσία το 1938 από τον στρατηγό Φράνκο και στη συνέχεια φυλακίστηκε μέχρι το 1947 επειδή αρνήθηκε να ενταχθεί στο Ενωμένο Κίνημα (Movimento Unificado) - προκάλεσαν τον αποκεφαλισμό του κινήματος. Ο στρατηγός Φρανθίσκο Φράνκο επέβαλλε την ενοποίησή του με άλλα στοιχεία του εθνικιστικού μετώπου και τους παραδοσιακούς Καρλιστές. Κατά τη διάρκεια της εξουσίας του «Caudillo», τα σύμβολα, η γλώσσα και οι δομές των Φαλαγγιτών χρησιμοποιήθηκαν για να διοχετεύσουν τη συναίνεση και να προωθήσουν ένα οικογενειακό μοντέλο που είχε εγκριθεί από το Καθεστώς. Η πολιτικοστρατιωτική επιχείρηση πραγματοποιήθηκε από τον Φρανθίσκο Φράνκο με ιδιοτελή πραγματισμό εις βάρος εκείνου του επαναστατικού κινήματος που γεννήθηκε στις 29 Οκτωβρίου, πριν από ενενήντα τρία χρόνια. Η Ατελής Επανάσταση - η κοινωνική επανάσταση που δεν ολοκληρώθηκε - θυσιάστηκε προς όφελος της αστικής τάξης και των στρατιωτικών. Οι πρώτοι Φαλαγγίτες, αυτοί που, φωνάζοντας «Cara al Sol» και πήγαν στα χαρακώματα κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, ή η Μπλε Μεραρχία (Divisione Azul), είδαν τα όνειρά τους για κοινωνική δικαιοσύνη να μαραζώνουν στα γρανάζια της φρανκικής γραφειοκρατίας.
Μια παντοτινή νεότητα
Τι απομένει από τη Φάλαγγα σήμερα, ποια είναι η κληρονομιά της; Όχι ένα κόμμα βραχύβιων δρομέων που εφορμούν για κυβερνητικά αξιώματα, ούτε μια νοσταλγία για ό,τι θα μπορούσε να γίνει και δεν έγινε. Αλλά η ομορφιά ενός αγαπημένου ονείρου, κατά μία έννοια βιωμένου και ενσαρκωμένου, ενώ καταβλήθηκε κάθε δυνατή προσπάθεια για την απόρριψη του συμβιβασμού με το βάλτο· η ιδέα μιας Πατρίδας που δεν είναι ένα άδειο κουφάρι καταναλωτών, αλλά μια κοινωνία κοινών επιδιώξεων. Ειδικά σήμερα, που την Πατρίδα και τους θεσμούς της εκμεταλλεύονται ψευδοπατριώτες, τεχνοκράτες και λογιστές οι οποίοι αποτελούν την ψυχρή αντίθεση σε αυτό που θα μπορούσε να είναι η ουσία του ανθρώπου, του πνεύματος και του πάθους, η παρακαταθήκη του Χοσέ Αντόνιο είναι πιο επίκαιρη από ποτέ, μια παρακαταθήκη που μόνο οι (λίγοι) τυχεροί, με τη ρωμαϊκή έννοια της λέξης, είναι σε θέση να κάνουν δική τους: η Πατρίδα είναι μια πράξη πίστης και αγάπης. Αυτή η Πατρίδα που, μαζί με «το ψωμί και τη δικαιοσύνη για όλους τους Ισπανούς, ιδιαίτερα τους φτωχούς και τους απόκληρους», ήταν το όνειρο που έσβησε στα χείλη του μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα στις 20 Νοεμβρίου 1936.
Tony Fabrizio
ΣτΜ
[1] Την 29η Οκτωβρίου 1933 στην Ισπανία ιδρύθηκε η Ισπανική Φάλαγγα (Falange Española). Η επίσημη ίδρυση του κόμματος έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης πολιτικής συγκέντρωσης στο Teatro de la Comedia (Θέατρο της Κωμωδίας) στη Μαδρίτη. Η ισπανική Φάλαγγα είχε ως άμεσο ιδεολογικό πρότυπο τον ιταλικό φασισμό του Μπενίτο Μουσολίνι.
[2] Στις 23 Μαρτίου 1919 στην Πιάτσα Σαν Σεπόλκρο (Piazza San Sepolcro) στο Μιλάνο, ο Μουσολίνι ίδρυσε τις «Ιταλικές Φάλαγγες Μάχης» (Fasci Italiani di Combattimento) και σηματοδότησε την επίσημη γέννηση του φασιστικού κινήματος στην Ιταλία.
[3] «unità di destino nell’universale» στο πρωτότυπο. Η ιταλική αυτή φράση έχει τις ρίζες της στον Jose Antonio Primo de Rivera αλλά χρησιμοποιήθηκε ευρέως και από τον Ιταλό φιλόσοφο Julius Evola.
[4] Ο «Ένοπλος Ποιητής» (Il Poeta Armato) ήταν το προσωνύμιο του διάσημου Ιταλού ποιητή, συγγραφέα και εθνικιστή Γκαμπριέλε Ντ' Ανούντσιο (Gabriele D'Annunzio, 1863–1938).
[5] Το έμβλημα του φασισμού ήταν ο ρωμαϊκός πέλεκυς . Πρόκειται για ένα αρχαίο ρωμαϊκό σύμβολο που αποτελείται από μια δέσμη ξύλινων ράβδων δεμένων γύρω από έναν πέλεκυ . Το σύμβολο αυτό υιοθετήθηκε από τον Μουσολίνι και το Εθνικό Φασιστικό Κόμμα της Ιταλίας. Η λέξη «Φασισμός» πήρε το όνομά της από τη λέξη fascio που σημαίνει δέσμη. Συμβολίζει την «ισχύ εν τη ενώσει».
[6] Το έμβλημα της Ισπανικής Φάλαγγας (Falange Española), την οποία ίδρυσε ο Χοσέ Αντόνιο Πρίμο ντε Ριβέρα, ήταν ο «Ζυγός και η Δεσμίδα των Βελών» (el Yugo y las Flechas). Ο Ζυγός (Yugo): Συμβόλιζε τον μόχθο, την αγροτική εργασία, την πειθαρχία και την ενότητα. Κατά τον Πρίμο ντε Ριβέρα, αντιπροσώπευε τον «ζυγό της εργασίας», ενώ ιστορικά παραπέμπει στο προσωπικό έμβλημα του βασιλιά Φερδινάνδου της Αραγωνίας (το γράμμα "Y" αρχικά αντιστοιχούσε και στο όνομα της βασίλισσας Ισαβέλλας - Ysabel). Επίσης, αντλούσε έμπνευση από τον μύθο του Γόρδιου Δεσμού. Η Δεσμίδα των Βελών (Flechas): Συμβόλιζε την ισχύ, την πολεμική αρετή και το ενεργητικό κράτος ("τα βέλη της εξουσίας"). Βασίζεται στην κλασική αλληγορία ότι ένα μεμονωμένο βέλη σπάει εύκολα, ενώ, αντίθετα, μια δεσμίδα από βέλη είναι άθραυστη, συμβολίζοντας τη συλλογική δύναμη και την ενότητα του έθνους. Ιστορικά συνδέονταν επίσης με την Καθολική Μοναρχία της Ισαβέλλας και του Φερδινάνδου.
9,8 m/sec2. Η ένταση του πεδίου βαρύτητας ταυτίζεται με την σταθερή επιτάχυνση 1g
