Χ. Φ. Λάβκραφτ: «Το αρχαιότερο και ισχυρότερο συναίσθημα του ανθρώπου είναι ο φόβος για το άγνωστο»

Μια ημέρα σαν σήμερα, στις 20 Αυγούστου 1890, γεννήθηκε στο Providence του Rhode Island ο συγγραφέας λογοτεχνίας τρόμου Howard Phillips Lovecraft [Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ]. Τα βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ, Αίολος, Κάκτος, Δώμα, κ.ά.

Επιμέλεια: Book Press

Μια ημέρα σαν σήμερα, στις 20 Αυγούστου 1890, γεννήθηκε στο Πρόβιντενς του Ρόουντ Άιλαντ ο συγγραφέας λογοτεχνίας τρόμου Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ, μοναχοπαίδι των Γουίνφιλντ και Σάρα Σούζαν Λάβκραφτ.

Ο Λάβκραφτ έχασε τον πατέρα του σε μικρή ηλικία και μεγάλωσε με τους γονείς της μητέρας του. Ο παππούς του ήταν επιχειρηματίας και αξιοποίησε μέρος της περιουσίας του για τη μόρφωση του εγγονού του. Έτσι, ο νεαρός Λάβκραφτ ήρθε σε επαφή με κείμενα της κλασικής αγγλικής λογοτεχνίας καθώς και με τα ομηρικά έπη.

Τη χρονιά που ο Λάβκραφτ άρχισε να φοιτά στο γυμνάσιο, ο παππούς του πέθανε και η οικογένειά του έχασε μεγάλο μέρος της περιουσίας της. Ο Λάβκραφτ μετακόμισε με τη μητέρα του σε ένα μικρό σπίτι, εγκατέλειψε το σχολείο και τις φιλοδοξίες του να σπουδάσει και βυθίστηκε στη μελαγχολία.

Για ένα διάστημα, ασχολήθηκε ερασιτεχνικά με τη δημοσιογραφία. Στα κείμενά του κατέκρινε συχνά την εμπορευματοποίηση της εποχής του και υπερασπιζόταν την αγγλοσαξονική γλώσσα, απορρίπτοντας τη χρήση λέξεων της «αμερικανικής αργκό». Ταυτοχρόνως, άρχισε δειλά δειλά να δημοσιεύει τα πρώτα διηγήματά του. Οι ιστορίες του ανήκουν στο υποείδος του «κοσμικού τρόμου» [cosmic horror], και παρουσιάζουν υπερφυσικές οντότητες που δεν μπορούν να γίνουν πλήρως αντιληπτές από την ανθρώπινη νοημοσύνη. Οι πρωταγωνιστές του Λάβκραφτ έρχονται αντιμέτωποι με την τρέλα, το παράδοξο και το άγνωστο.

«Το αρχαιότερο και ισχυρότερο συναίσθημα του ανθρώπου είναι ο φόβος και η αρχαιότερη και ισχυρότερη μορφή φόβου είναι ο φόβος για το άγνωστο», είχε γράψει ο συγγραφέας.

Μετά από τον θάνατο της μητέρας του ο Λάβκραφτ έγινε πιο κοινωνικός. Το 1921 γνώρισε τη Σόνια Γκρην την οποία παντρεύτηκε δυο χρόνια αργότερα. Το ζευγάρι εγκαταστάθηκε στο Μπρούκλιν όπου ο Λάβκραφτ έγραψε κάποια από τα γνωστότερά του έργα, τα οποία δημοσιεύτηκαν στο θρυλικό παλπ περιοδικό «Weird Tales».

Εκείνη την περίοδο, ο Λάβκραφτ άρχισε να απολαμβάνει την πρωτόγνωρη ανεξαρτησία του, όμως σύντομα παρουσιάστηκαν οικονομικά προβλήματα, και η Σόνια αναγκάστηκε να μετακομίσει στο Κλίβλαντ για να εργαστεί. Ο εκδότης του «Weird Tales» πρόσφερε στον Λάβκραφτ μια θέση στη συντακτική ομάδα του περιοδικού, αλλά ο συγγραφέας απέρριψε την πρότασή του, εφόσον δεν ήθελε να μετακομίσει στο Σικάγο. Για κάποιο καιρό, ο Λάβκραφτ ζούσε από τον πενιχρό μισθό της συζύγου του, ώσπου το 1926 επέστρεψε ηττημένος στο Πρόβιντενς, αφού χώρισε με τη Σόνια.

Ο Λάβκραφτ πέρασε το υπόλοιπο της ζωής του στη γενέτειρά του. Πέθανε το 1937 από καρκίνο του λεπτού εντέρου. Απέφευγε τις ιατρικές εξετάσεις, εφόσον φοβόταν τους γιατρούς, και κατά συνέπεια, διαγνώστηκε με την ασθένεια έναν μήνα πριν από τον θάνατό του.

Το έργο του αναγνωρίστηκε σε μεγάλο βαθμό μετά θάνατον, και έχει επηρεάσει καθοριστικά τη σύγχρονη λογοτεχνία τρόμου. Πολλοί συγγραφείς της εποχής μας έχουν ασχοληθεί με την εκκεντρική φιγούρα του καταθλιπτικού και συχνά μισαλλόδοξου Λάβκραφτ. Μάλιστα, το πρώτο βιβλίο του γνωστού Γάλλου μυθιστοριογράφου Μισέλ Ουελμπέκ έχει τον τίτλο Χ. Φ. Λάβκραφτ: Εναντίον του κόσμου, εναντίον της ζωής (εκδ. Εστία, μτφρ. Βασίλειος Πατσογιάννης), και πραγματεύεται το έργο του Αμερικανού συγγραφέα.

Χ. Φ. Λάβκραφτ (1890-1937): Προφήτης ενός νέου ρεαλισμού – Γιατί τον διαβάζουμε, γιατί μας αφορά

Μια ημέρα σαν σήμερα, στις 20 Αυγούστου 1890, γεννήθηκε στο Πρόβιντενς των ΗΠΑ ο Χ. Φ. Λάβκραφτ (H. P. Lovecraft). Οι ιστορίες τρόμου του, πολλές δημοσιευμένες αρχικά σε παλπ και ερασιτεχνικά περιοδικά, έχουν ξεπεράσει τα όρια των καταβολών τους και εξακολουθούν να μεταφράζονται και να διαβάζονται με θέρμη, επηρεάζοντας σύγχρονους δημιουργούς πολύ διαφορετικούς μεταξύ τους, όπως ο Ουελμπέκ και ο Λαμπατούτ. Ποια είναι όμως τα στοιχεία που καθιστούν τον Λάβκραφτ διαχρονικό; Γιατί τον διαβάζουμε ξανά και γιατί μας αφορά;

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Ο Χάουαρντ Φίλιπς Λάβκραφτ είναι αδιαμφισβήτητα ένας από τους πιο επιδραστικούς συγγραφείς στο είδος της λογοτεχνίας τρόμου. Σύγχρονοι δημιουργοί σηκώνουν τη βαριά κληρονομιά του στους ώμους τους. Εκκινώντας με δημοσιεύσεις σε παλπ περιοδικά, κατάφερε να ξεπεράσει κατά πολύ τα όρια του είδους και να εξελιχθεί, ερήμην του, σε ένα λογοτεχνικό φαινόμενο: ο μισάνθρωπος έγκλειστος του Πρόβιντενς, στα σαράντα έξι χρόνια που περπάτησε στη γη, έγραψε δεκάδες διηγήματα, ποιήματα, δοκίμια -αρκετά από τα οποία είχαν θέμα την αστρονομία και το διάστημα-, και ενέπνευσε το είδος του «κοσμικού τρόμου», που βασίζεται στο δέος που προξενεί στον άνθρωπο το άγνωστο. Καθόλου ευκαταφρόνητα τα επιτεύγματά του κι ας μην έτρεφε φιλοδοξίες, κατά τον θάνατό του, πως θα προσέγγιζε με το έργο του την αθανασία.

Μέχρι σήμερα, λοιπόν, ο Λάβκραφτ προκαλεί το ενδιαφέρον. Στη χώρα μας εξακολουθεί να μεταφράζεται πυρετωδώς – τα τελευταία χρόνια, οι εκδόσεις Δώμα δημοσίευσαν δύο διηγήματά του σε αυτοτελή έκδοση, Το χρώμα που ήρθε από το διάστημα και Το κάλεσμα του Κθούλου, αμφότερα σε μετάφραση της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου, και οι εκδόσεις Οξύ έχουν δημοσιεύσει σε μετάφραση Κυριάκου Χαλκόπουλου και Μαρίας Έξαρχου, σε μια σειρά που μετρά προς το παρόν εννέα τίτλους, τα σημαντικότερα έργα του, πολλά εκ των οποίων είχαν κυκλοφορήσει παλαιότερα από τον Αίολο, και σκόρπια, από άλλες εκδόσεις (Locus 7, Ars Nocturna, Εκδοτική Θεσσαλονίκης κλπ).

Όσο μας αφορά, ας σημειώσουμε πως το άρθρο μας στη στήλη «Σαν σήμερα» για τον Χ. Φ. Λάβκραφτ, δυο χρόνια πριν και εν μέσω Αυγούστου, άγγιξε ταχύτατα τον αριθμό των δέκα χιλιάδων προβολών – σήμερα τις έχει ξεπεράσει.

Ποια στοιχεία καθιστούν, λοιπόν, τον Λάβκραφτ διαχρονικό;

Ο διαρκής τρόμος

Ο Λογοτεχνικός Κανόνας είναι μια κατασκευή και η αξία του κάθε έργου ευμετάβλητη: «Δεν υπήρχε κάποιο λογοτεχνικό έργο ή παράδοση που να είναι αφ' εαυτών πολύτιμα, ανεξάρτητα με το τι θα μπορούσε να έχει πει ή να πει στο μέλλον κάποιος σχετικά με αυτά», γράφει ο Τέρι Ίγκλετον στο Εισαγωγή στη θεωρία της λογοτεχνίας (μτφρ. Δημήτρης Τζιόβας, εκδ. Οδυσσέας). Με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, πάντως, κάποια έργα αναντίρρητα «αντέχουν» στον χρόνο, παραμένοντας σημεία αναφοράς, ενώ άλλα ξεπροβάλλουν όταν παρουσιαστούν οι κατάλληλες συνθήκες, ή διαφορετικά, η πειστική υποστήριξη της αξίας τους.

Ο Λάβκραφτ είχε ισχυριστεί κάποτε: «Το αρχαιότερο και ισχυρότερο συναίσθημα του ανθρώπου είναι ο φόβος και η αρχαιότερη και ισχυρότερη μορφή φόβου είναι ο φόβος για το άγνωστο», και η φράση του ίσως μπορεί να αιτιολογήσει την απήχηση του είδους του τρόμου σε γενικό βαθμό.

Ο Κθούλου, όπως τον σχεδίασε ο Λάβκραφτ

Τέρατα και μοχθηρές θεότητες που ξεγελούν τους ανθρώπους εμφανίζονται στους αρχαίους μύθους. Ο Λάβκραφτ, που έλαβε κλασική παιδεία από την οικογένειά του σε μικρή ηλικία, είχε έρθει σε επαφή με την αρχαιοελληνική και τη ρωμαϊκή γραμματεία, τη δυτική παράδοση. Στη μελέτη του H. P. Lovecraft's dark Arcadia: The satire, symbology and contradiction, ο Γκάβιν Κάλαχαν υποστηρίζει πως τα λαβκραφτικά νησιά, στα οποία διαδραματίζονται αποκρυφιστικές δοξασίες, και η σκοτεινή πόλη του Άρκαμ, στην οποία εκτυλίσσονται συχνά οι ιστορίες του Λάβκραφτ, είναι σκοτεινές εκδοχές, ανεστραμμένα είδωλα, των ιερών νησιών, όπως της Δήλου, και της αρκαδικής, ουτοπικής γης. Ο ίδιος ο Λάβκραφτ είχε γράψει ένα κατατοπιστικό δοκίμιο, με τίτλο «Supernatural horror in literature», στο οποίο διερευνά την εξέλιξη των ιστοριών τρόμου, από τις ρίζες τους στα έπη, όπως το Μπέογουλφ, ως την εποχή του.

Άλλωστε, οι Μεγάλοι Παλαιοί είναι αρχαίοι, καθώς «ζούσαν αμέτρητους αιώνες προτού υπάρξουν οι άνθρωποι και (…) είχαν έρθει στον νεογέννητο κόσμο από τον ουρανό», όπως αναφέρεται στο Κάλεσμα του Κθούλου.

Μορφές όπως αυτές των χθόνιων θεοτήτων -από τις οποίες φαίνεται να πηγάζει το όνομα «Κθούλου»-, του θαλάσσιου Κήτους, το οποίο αντιμετώπισε αρχικά ο Περσέας και ενέπνευσε βιβλικές ιστορίες, του Λεβιάθαν, αλλά και του θηριώδους Κράκεν, του χταποδιού που καραδοκεί κάτω από την επιφάνεια του νερού, ξεπηδούν συνεχώς στις αφηγήσεις. Ο Κθούλου μοιράζεται κοινά με όλες τις παραπάνω.

Άλλωστε, οι Μεγάλοι Παλαιοί είναι αρχαίοι, καθώς «ζούσαν αμέτρητους αιώνες προτού υπάρξουν οι άνθρωποι και (…) είχαν έρθει στον νεογέννητο κόσμο από τον ουρανό», όπως αναφέρεται στο Κάλεσμα του Κθούλου.

Οι μορφές από την κλασική και τη λαϊκή παράδοση, σε συνδυασμό με την επίδραση της αποικιοκρατίας -την επαφή με τους ξένους πολιτισμούς, τον Άλλο- και της σταδιακής κατάρρευσής της, προσέφεραν τα κατάλληλα υλικά για τη δημιουργία του λαβκραφτικού κόσμου.

Μια σύγχρονη μυθολογία

Μιας και αναφέρουμε τα περί μυθολογίας, δεν μπορούμε να μην μνημονεύσουμε τον Μισέλ Ουελμπέκ, ο οποίος πρωτοεμφανίστηκε στα γαλλικά γράμματα με μια μελέτη για τον Λάβκραφτ. Χ.Φ. Λάβκραφτ: Εναντίον του κόσμου, εναντίον της ζωής (μτφρ. Βασίλης Πατσογιάννης, εκδ. Εστία). Στο δοκίμιό του, ο Ουελμπέκ αναφέρει πως ένα από τα στοιχεία που ξεχωρίζουν στον Αμερικανό ομότεχνό του είναι το ότι κατάφερε να δημιουργήσει έναν δικό του «μύθο», ένα μυθοπλαστικό σύμπαν με διακριτά χαρακτηριστικά -αυτά του «κοσμικού τρόμου»-, το οποίο επέκτειναν οι συνεχιστές του έργου του.

Μεταγενέστεροι συγγραφείς έπιασαν το νήμα από εκεί που το άφησε ο Λάβκραφτ, παράγοντας ιστορίες που είτε εκτυλίσσονται στον ίδιο κόσμο στον οποίο διαδραματίζεται το Κάλεσμα του Κθούλου, είτε έχουν την ίδια αισθητική, με ιδιαίτερη εστίαση στο στοιχείο του φόβου για το άγνωστο. Βεβαίως, αξίζει να αναφερθεί πως ο πρώτος συγγραφέας που έδρασε «επεκτατικά» ήταν… ο ίδιος ο Λάβκραφτ, ο οποίος δεν δίστασε να εντάξει μορφές από άλλα έργα στα δικά του. Ένα παράδειγμα: στοιχεία που αναφέρονται στον Βασιλιά με τα κίτρινα (εκδ. Αίολος, μτφρ. Βίκυ Τόμπρου) του Ρόμπερτ Τσέιμπερς πέρασαν στο Ό,τι ψιθυρίζει στο σκοτάδι (μτφρ. Μαρία Έξαρχου, εκδ. Οξύ).

Ο Λάβκραφτ καλλιέργησε από μόνος του ένα πνεύμα συνεργασίας και διακειμενικότητας, συχνά διορθώνοντας χωρίς αμοιβή κείμενα άλλων δημιουργών. Έγινε φίλος με τους νέους που αλληλογραφούσαν μαζί του και τους οποίους συμβούλευε χωρίς δογματισμό – παρά τη μισαλλοδοξία και τον «πρωτόγονο» ρατσισμό του, σε αυτό το θέμα ήταν ιππότης.

Στον πυρήνα αυτού του σύμπαντος βρίσκεται η ιστορία Τα βουνά της τρέλας (μτφρ. Βασίλης Καλλιπολίτης, εκδ. Αίολος), η εκτενέστερη του Λάβκραφτ

Ασφαλώς, ο ίδιος ο Λάβκραφτ ήταν ο πρωτομάστορας του λογοτεχνικού σύμπαντός του. Οι ιστορίες του μοιράζονται «πιόνια» -έτσι θα χαρακτηρίζαμε τους ανθρώπινους ήρωές του-, θεότητες και πόλεις. Στον πυρήνα αυτού του σύμπαντος βρίσκεται η ιστορία Τα βουνά της τρέλας (μτφρ. Βασίλης Καλλιπολίτης, εκδ. Αίολος), η εκτενέστερη του Λάβκραφτ, η οποία μπορεί να διαβαστεί και ως «εγχειρίδιο», μιας κι εμφανίζονται ή αναφέρονται εντός της πολλά δομικά στοιχεία της μυθολογίας του.

«Κανείς δεν σκέφτηκε στα σοβαρά να συνεχίσει τον Προυστ. Το σκέφτηκε όμως για τον Λάβκραφτ» γράφει ο Ουελμπέκ, κάνοντας με κάποια υπερβολή μια εύστοχη παρατήρηση.

Η ποπ κουλτούρα

Μέρος της δημοτικότητας των ιστοριών του Λάβκραφτ οφείλεται στην επίδρασή τους στη μαζική κουλτούρα. Οι ιστορίες του, υπό την ταμπέλα του «weird fiction», εξαρχής προορίζονταν για λαϊκή κατανάλωση. Ο Ουελμπέκ συγκρίνει το αφηγηματικό ταλέντο του Λάβκραφτ με αυτό του Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, δημιουργού του Σέρλοκ Χολμς.

Όσον αφορά στο πεδίο του κινηματογράφου, βέβαια, οι ιστορίες του Λάβκραφτ δεν έτυχαν εξαιρετικής αντιμετώπισης. Ποιος «ευθύνεται» για αυτό; Εν μέρει, το πρωταρχικό υλικό, με τις κυκλώπειες πόλεις, η αρχιτεκτονική των οποίων ακολουθεί τη μη ευκλείδια γεωμετρία, τις μορφές που δεν μπορεί να συλλάβει ο ανθρώπινος νους, αλλά και την παλπ αύρα τους, που μάλλον αρμόζει περισσότερο σε ταινίες β’ διαλογής.

Στιγμιότυπο από την ταινία «The thing» του Τζον Κάρπεντερ

Με την άνοδο του μεταμοντερνισμού και της μαζικής κουλτούρας, και τις τάσεις πρόσμειξης του υψηλού με το χαμηλό, η αισθητική του Λάβκραφτ επέδρασε στο σινεμά. Ταινίες με αξιώσεις, όπως αυτές που απαρτίζουν την Τριλογία της Αποκάλυψης του Τζον Κάρπεντερ («The thing», «Prince of darkness», «In the mouth of madness»), ο «Φάρος» του Ρόμπερτ Έγκερς, αλλά και η «Ομίχλη» του Φρανκ Ντάραμποντ και ο «Αφανισμός» του Άλεξ Γκάρλνατ -βασισμένες σε λογοτεχνικά έργα του Στίβεν Κινγκ και του Τζεφ Βάντερμιερ, που εξαρχής χρωστούν στον Λάβκραφτ-, είναι επηρεασμένες από το κλίμα του κοσμικού τρόμου. Αντίστοιχα, στην τηλεόραση και τις πλατφόρμες streaming, υπάρχει το κραυγαλέο παράδειγμα του «Stranger things», κ.ά.

Μέρος του καστ του «Stranger things»

Η ποπ κουλτούρα οικειοποιήθηκε τα πιο ισχυρά στοιχεία της μυθοπλασίας του Λάβκραφτ, την ατμόσφαιρα και την εικονοποιία του, αφήνοντας έξω τα λιγότερο ελκυστικά χαρακτηριστικά, όπως τον ρατσισμό που συνδέεται με το λογοτεχνικό του έργο, σε βαθμό που ο νέος, αλλά επαρκής αναγνώστης μπορεί να εκπλαγεί από τις αναφορές στους «εκφυλισμένους» και «αδαείς» «ημίαιμους» και «νέγρους» λάτρεις των Μεγάλων Παλαιών, που εντοπίζονται στις αρχικές ιστορίες. Αφηγήσεις εν μέρει διαμορφωμένες από το φυλετικό μίσος έδωσαν την έμπνευση σε καλλιτέχνες όπως ο Τζον Κάρπεντερ να φτιάξουν ταινίες όπως το «The thing», που μπορεί να ερμηνευτεί και ως μια αλληγορία για την έλλειψη εμπιστοσύνης και τον συνεχόμενο ανταγωνισμό του Ψυχρού Πολέμου.

Ο Λάβκραφτ άσκησε επίδραση ακόμα και στον χώρο της μουσικής, με ηχηρό παράδειγμα το γκρουπ ψυχεδελικού ροκ H. P. Lovecraft, που ιδρύθηκε το 1967 και φέρει το όνομά του. Το συγκρότημα, όπως αναφέρει στο οπισθόφυλλο του πρώτου του LP, θέλησε να συνθέσει μουσική επηρεασμένη από «τις μακάβριες εξιστορήσεις και τα ποιήματα για μια Γη που κατοικείται από μιαν άλλη φυλή».

Τα μέλη του συγκροτήματος έγιναν με τη σειρά τους μέρος της συνεχώς επεκτεινόμενης μυθολογίας του λαβκραφτικού κόσμου, με τον συγγραφέα Χάρι Τέρτλντοβ να τους αναφέρει συχνά στις ιστορίες του, αξιοποιώντας τους και ως πρωταγωνιστές σε μία από αυτές, το διήγημα «The Fillmore Shoggoth», στο οποίο έρχονται αντιμέτωποι με τις εφιαλτικές δημιουργίες του Χ. Φ. Λάβκραφτ.

Ο παράλογος κόσμος μας

Μια από τις πειστικότερες ερμηνείες της διαρκούς απήχησης του Λάβκραφτ βρίσκεται στο μικρό δοκίμιο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ Ο λίθος της τρέλας (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα).

Ίσως να μην περίμενε κανείς να βρει τον Λαμπατούτ, ο οποίος συχνά εκφράζει τον θαυμασμό του για τον Μπόρχες και τον Ζέμπαλντ, στον αστερισμό του Λάβκραφτ, κάτι που θα μπορούσε να ειπωθεί και για τον Ουελμπέκ. Κι όμως, αν εξετάσουμε την πρώτη παράγραφο από το Κάλεσμα του Κθούλου, ίσως φανεί πως προέρχεται από κάποιο έργο του Λαμπατούτ:

«Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ευλογία στον κόσμο, πιστεύω, απ’ την ανικανότητα του ανθρώπινου νου να συσχετίσει όλα του τα περιεχόμενα το ένα με το άλλο. Ζούμε σε μια γαλήνια νησίδα άγνοιας, στη μέση των μαύρων ωκεανών του απείρου, και δεν είμαστε φτιαγμένοι για μακρινά ταξίδια. Οι επιστήμες, καθώς τραβά η καθεμιά προς τη δική της κατεύθυνση, δεν έχουν ακόμα προξενήσει μεγάλα δεινά στην ανθρωπότητα· κάποια μέρα όμως η συναρμογή αυτών των κατακερματισμένων γνώσεων θ’ αποκαλύψει τόσο αποτρόπαιες όψεις της πραγματικότητας και της περιδεούς μας θέσης μέσα σε αυτήν, που είτε θα παραφρονήσουμε είτε θα δραπετεύσουμε απ’ το φως για να βρούμε καταφύγιο στην ηρεμία και την ασφάλεια ενός σκοτεινού μεσαίωνα».

Όσο φωτίζουμε τις πλευρές του σύμπαντος, τόσο λιγότερα καταλαβαίνουμε, τόσο πιο θαμπή παρουσιάζεται η μεγάλη εικόνα.

Αν σταθούμε, λοιπόν, στην πεζογραφία του Χιλιανού, θα αντιληφθούμε κάποια προφανή κοινά, όσον αφορά στις θεματικές. Στο Όταν παύουμε να καταλαβαίνουμε τον κόσμο (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα), ο Λαμπατούτ μάς έδειξε πως η σύγχρονη πραγματικότητα δεν βγάζει νόημα όχι μονάχα για τον κοινό νου, αλλά και για τους επιστήμονες που προσπαθούν να την ερμηνεύσουν. Για να μιλήσει κανείς για τον υποατομικό κόσμο, πρέπει να ασκήσει ένα είδος «πίεσης» ή «βίας» στους παραδοσιακούς όρους της φυσικής, «αλλοιώνοντάς τους» κάπως, με τον ίδιο τρόπο που η ποίηση ασκεί βία στη γλώσσα και τους συμβατικούς κανόνες της. Στον σύγχρονο κόσμο, ο Διαφωτισμός και η άποψη πως όλα μπορούν να ερμηνευτούν με βάση τη λογική έχουν χάσει έδαφος. Όσο φωτίζουμε τις πλευρές του σύμπαντος, τόσο λιγότερα καταλαβαίνουμε, τόσο πιο θαμπή παρουσιάζεται η μεγάλη εικόνα.

Σε έναν τέτοιο κόσμο, όπου η παραδοσιακή χρήση του όρου ρεαλισμός φαίνεται να χάνει όλο περισσότερο τη δύναμή της, και απίθανα σενάρια επιβεβαιώνονται -δεν αναφερόμαστε μονάχα στις εξελίξεις του δελτίου ειδήσεων: η γάτα του Σρόντιγκερ είναι πράγματι ταυτοχρόνως νεκρή και ζωντανή κι αυτό είναι απολύτως ορθό-, ο Χ. Φ. Λάβκραφτ και ο Φίλιπ Κ. Ντικ αναδεικνύονται σε πρωτοπόρους, γράφει ο Λαμπατούτ.

Η συντριβή μοιάζει αναπόφευκτη και ο Λάβκραφτ το έδειξε κάποτε, μέσα σε ένα παλπ περιοδικό.

Οι δυο τους μας προετοίμασαν για τον κόσμο στον οποίο πλέον κατοικούμε, έναν κόσμο που δεν μπορούμε να συλλάβουμε πλήρως επειδή πολύ απλά -όπως η αρχιτεκτονική μιας λαβκραφτικής πολιτείας- φαίνεται να ξεπερνά τα όρια της αντίληψής μας. Από αυτό το παράξενο και αντιφατικό περιβάλλον προκύπτει μια νέα αίσθηση για το ρεαλιστικό, ένας νέος ρεαλισμός, και ο Λάβκραφτ υπήρξε προφήτης του. Η συντριβή μοιάζει αναπόφευκτη και ο Λάβκραφτ το έδειξε κάποτε, μέσα σε ένα παλπ περιοδικό.

* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

---

Δυο λόγια για τον συγγραφέα 

Ο Howard Phillips Lovecraft γεννήθηκε το 1890 στο Πρόβιντενς του Ρόουντ Άιλαντ. H υγεία του ήταν εύθραυστη, έζησε φτωχός, δεν μπόρεσε να σπουδάσει. Έγραψε ιστορίες τρόμου και επιστημονικής φαντασίας. Πέθανε, μάλλον αφανής, το 1937.

Το έργο του ανακαλύφθηκε εκ νέου μετά τη δεκαετία του ’70. Σήμερα θεωρείται ένας από τους συγγραφείς με την ισχυρότερη επίδραση στην ποπ κουλτούρα του 20ού αιώνα. Το Κάλεσμα του Κθούλου, η γνωστότερη νουβέλα του, δημοσιεύτηκε το 1928 στο περιοδικό Weird Tales. 

ΠΗΓΗ: bookpress.gr

Η woke κουλτούρα, ο αρπακτικός καπιταλισμός και η Θεολογία της Αυτοχειριαστικής Ισχύος

Κώστας Γρίβας

Πριν από μερικές ημέρες, σε άρθρο μου στο SLpress, αναφέρθηκα στις απόψεις της καθηγήτριας Patricia MacCormack και ιδιαίτερα στο Ahuman Manifesto, στο οποίο η ανθρωπότητα αντιμετωπίζεται ως ένα είδος καταπιεστικής παρουσίας επάνω στον πλανήτη και προβάλλεται η προοπτική της σταδιακής εξαφάνισής της διά της παύσης της αναπαραγωγής.

Υποστήριξα τότε ότι τέτοιες αντιλήψεις δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται απλώς ως εκκεντρικές απόψεις μιας ακραίας ακαδημαϊκού, αλλά ως η κορυφή ενός πολύ μεγαλύτερου παγόβουνου. Αξίζει λοιπόν να εξετάσουμε τι μπορεί να βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια αυτού του παγόβουνου. Οι αναφορές που γίνονται εναντίον της λεγόμενης Woke Culture συχνά απορρίπτονται σαν “ακροδεξιές”, “συντηρητικές” ή σαν απόπειρες αποπροσανατολισμού από πολύ σοβαρότερα προβλήματα, όπως είναι η διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, η αποδιάρθρωση της εργασίας και η επικράτηση ενός ακραίου, αρπακτικού καπιταλισμού.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΕΔΩ

Μέσα από την 5η διάσταση

 

Theodor Kaluza και Oskar Klein

Πώς η θεωρία Kaluza-Klein ενοποίησε Βαρύτητα με Ηλεκτρομαγνητισμό και άνοιξε τον δρόμο στην Θεωρία των Χορδών

Mια από τις εντυπωσιακότερες αναζητήσεις του εικοστού αιώνα συμπυκνώνεται στην απλή μαθηματική σχέση: , όπου το στοιχειώδες ηλεκτρικό φορτίο, η ταχύτητα του φωτός, η σταθερά Planck/2π, σταθερά της παγκόσμιας έλξης του Νεύτωνα, η ηλεκτροστατική σταθερά του νόμου Coulomb και η ακτίνα μιας αόρατης πέμπτης διάστασης. Γίνεται απλούστερη αν γραφεί στο φυσικό σύστημα^(*) μονάδων ως . Συνδέει το στοιχειώδες ηλεκτρικό φορτίο με την σταθερά του νόμου της βαρύτητας του Νεύτωνα και την ακτίνα μιας επιπλέον πέμπτης διάστασης. Προκύπτει από την θεωρία Kaluza-Klein η οποία έδειξε πώς η βαρύτητα και ο ηλεκτρομαγνητισμός μπορούν να εμφανιστούν ως διαφορετικές εκδηλώσεις μιας κοινής πενταδιάστατης γεωμετρικής θεωρίας, τις μόνες δυνάμεις που ήταν γνωστές όταν διατυπώθηκε η θεωρία.

Ήδη από τον 19ο αιώνα, o ηλεκτρομαγνητισμός, εκφρασμένος από τις εξισώσεις του Maxwell, αποτέλεσε την πρώτη ενοποίηση δυνάμεων, δείχνοντας ότι ο ηλεκτρισμός και ο μαγνητισμός δεν είναι ανεξάρτητα φαινόμενα, αλλά οι δύο όψεις του ιδίου νομίσματος. Ο ηλεκτρομαγνητισμός, πέρα από το ότι από μόνος του είναι μια ενοποιημένη θεωρία, διαθέτει και μια ακόμη εντυπωσιακή ιδιότητα: είναι εγγενώς συμβατός με την ειδική σχετικότητα του Einstein.

Μετά την δημοσίευση της γενικής θεωρίας της σχετικότητας το 1915 και την επιτυχή αντικατάσταση της βαρυτικής δύναμης από τη δυναμική του χώρου και του χρόνου, αναζητήθηκε μια γεωμετρική εξήγηση και για τις υπόλοιπες δυνάμεις της φύσης … δηλαδή την ηλεκτρομαγνητική, την μόνη – μετά την βαρυτική – γνωστή δύναμη εκείνη την εποχή.

Σύμφωνα με την θεωρία των Theodor Kaluza και Oskar Klein, που διατυπώθηκε μετά την γενική θεωρία της σχετικότητας του Einstein, ενώ η βαρύτητα αντικατοπτρίζει το σχήμα των οικείων σε εμάς τεσσάρων χωροχρονικών διαστάσεων, ο ηλεκτρομαγνητισμός αναδύεται μέσα από την γεωμετρία μιας επιπρόσθετης πέμπτης διάστασης, η οποία είναι πολύ μικρή για να παρατηρηθεί απευθείας. Ο Einstein γοητεύτηκε ιδιαίτερα από αυτή τη θεωρία.

Η αναζήτηση από τον Einstein μιας ενοποιημένης θεωρίας συχνά μνημονεύεται ως αποτυχημένη, ενώ στην ουσία ήταν αδύνατον να επιτευχθεί εκείνη την εποχή. Έπρεπε πρώτα να κατανοηθούν οι πυρηνικές δυνάμεις και ο κρίσιμος ρόλος της κβαντικής θεωρίας πεδίου στη Φυσική, μια έρευνα που άρχισε από τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα και οδήγησε πολύ αργότερα στο Καθιερωμένο Πρότυπο των στοιχειωδών σωματιδίων. Στην «εικασία» Kaluza-Klein (όπως και στη θεωρία των χορδών) οι φυσικοί νόμοι «που παρατηρούμε» ελέγχονται από το σχήμα και το μέγεθος των επιπρόσθετων μικροσκοπικών διαστάσεων. Οι Kaluza και Klein διατύπωσαν την ιδέα τους περί μιας πέμπτης διάστασης στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν γνωρίζαμε μόνο τη βαρυτική και την ηλεκτρομαγνητική δύναμη. To ότι και οι δύο ήταν ανάλογες του αντιστρόφου τετραγώνου της απόστασης δεν ήταν από μόνη της απόδειξη ότι οι δύο δυνάμεις συνδέονται μεταξύ τους. Η πραγματική γοητεία της ιδέας ήταν ότι ο ηλεκτρομαγνητισμός μπορούσε να προκύψει από την ίδια γεωμετρική δομή που περιγράφει τη βαρύτητα.

Αν η επιπρόσθετη χωρική διάσταση έχει συμπαγοποιηθεί, δηλαδή έχει «τυλιχθεί» σχηματίζοντας έναν αρκετά μικρό κύκλο, θα έχει διαφύγει από τα μικροσκόπιά μας – τους επιταχυντές. Επιπλέον, γνωρίζουμε ήδη από την γενική θεωρία της σχετικότητας ότι ο χώρος είναι εύκαμπτος. Οι 3 διαστάσεις που αντιλαμβανόμαστε διαστέλλονται, ενώ κάποτε υπήρξαν πολύ μικρότερες, οπότε δεν αποτελεί μεγάλο νοητικό άλμα να φανταστούμε ότι υπάρχει μια ακόμα διάσταση που παραμένει μικρή. Αυτή η μικρή επιπρόσθετη διάσταση θα είχε σημαντικές έμμεσες επιδράσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να παρατηρηθούν. Τότε η γενική θεωρία της σχετικότητας θα περιέγραφε την γεωμετρία ενός πενταδιάστατου χωρόχρονου.

Για να περιγραφεί αυτός ο πενταδιάστατος χωρόχρονος, ο Kaluza προσάρμοσε τις μαθηματικές εξισώσεις του Einstein προσθέτοντας απλώς τους όρους της νέας, αόρατης διάστασης. Μπορούμε να διαχωρίσουμε τη γεωμετρία αυτή σε 3 στοιχεία:
(α) στο σχήμα των τεσσάρων μεγάλων χωροχρονικών διαστάσεων (δηλαδή την συνήθη βαρύτητα που βιώνουμε καθημερινά)
(β) στη «γωνία» μεταξύ της μικρής διάστασης και των υπολοίπων (η οποία τελικά αποκαλύπτεται ότι λειτουργεί ακριβώς όπως το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο)
(γ) και στην περιφέρεια της μικρής διάστασης (η οποία καθορίζει τη σχετική ισχύ μεταξύ ηλεκτρομαγνητισμού και βαρύτητας)

Ο μεγάλος χωρόχρονος συμπεριφέρεται σύμφωνα με την συνήθη τετραδιάστατη σχετικότητα. Σε κάθε σημείο του, «η γωνία και η περιφέρεια» λαμβάνουν από μία τιμή, μοιάζουν δηλαδή με δύο πεδία που διαπερνούν τον χωρόχρονο λαμβάνοντας συγκεκριμένες τιμές σε κάθε σημείο του. Προς γενική έκπληξη, προκύπτει ότι το πεδίο της γωνίας προσιδιάζει στο ηλεκτρομαγνητικό πεδίο ενός τετραδιάστατου κόσμου, δηλαδή οι εξισώσεις που διέπουν τη συμπεριφορά του είναι πανομοιότυπες με εκείνες του ηλεκτρομαγνητισμού. Η δε περιφέρεια καθορίζει τη σχετική ισχύ μεταξύ των ηλεκτρομαγνητικών και των βαρυτικών δυνάμεων. Καθώς η μικρή διάσταση είναι ένας κλειστός κύκλος ακτίνας , οποιοδήποτε σωματίδιο κινείται μέσα της «εγκλωβίζεται» συμπεριφερόμενο σαν ένα στάσιμο κύμα. Λόγω αυτού του περιορισμού, η ορμή του σωματιδίου στην 5η διάσταση δεν μπορεί να είναι τυχαία, αλλά εξαρτάται αντιστρόφως ανάλογα από την ακτίνα του κύκλου (). Το εντυπωσιακό είναι ότι το ηλεκτρικό φορτίο που παρατηρούμε εμείς στον δικό μας κόσμο, δεν είναι τίποτα άλλο παρά αυτή η κρυμμένη ορμή! Αν συνδυάσουμε αυτή την ορμή με την σταθερά της παγκόσμιας έλξης – που συνδέεται με την γεωμετρία και το μέγεθος της μικρής διάστασης, παίρνουμε τελικά την σχέση .

Δυστυχώς όμως η κομψότητα αυτής της προσέγγισης δεν αρκεί για να περιγράψει πειστικά την φυσική πραγματικότητα. Για να ισχύει θα έπρεπε η ακτίνα να είναι ασύλληπτα μικρή, στην κλίμακα του μήκους Planck, γεγονός που θα οδηγούσε θεωρητικά σε αδιανόητα τεράστιες μάζες για στοιχειώδη σωματίδια όπως το ηλεκτρόνιο. Για ένα R της τάξης του μήκους Planck, προκύπτει μάζα της τάξης μάζας Planck, 10²² MeV, ενώ η μάζα του ηλεκτρονίου είναι μόλις 0,511 MeV.

Με τον τρόπο αυτό, από μια θεωρία αποκλειστικά και μόνο για τη βαρύτητα στις 5 διαστάσεις απορρέει μια θεωρία που περιγράφει την βαρύτητα και τον ηλεκτρομαγνητισμό στις 4 διαστάσεις. Η θεωρία των χορδών είναι πιο περίπλοκη από τη θεωρία Kaluza-Klein, αλλά η μαθηματική της δομή είναι ουσιαστικά πληρέστερη και επιτυγχάνει μεγαλύτερο βαθμό ενοποίησης. Όμως ο βασικός ισχυρισμός της θεωρίας Kaluza-Klein διατηρείται: Οι φυσικοί νόμοι που παρατηρούμε εξαρτώνται από τη γεωμετρία των επιπρόσθετων κρυμμένων διαστάσεων. Η θεωρία Kaluza-Klein αποκάλυπτε τη γοητεία και τη δύναμη της συμμετρίας.

Αργότερα αποδείχθηκε, σύμφωνα με την θεωρία των χορδών, ότι αν προσθέσουμε επιπλέον διαστάσεις στην παλιά θεωρία του Einstein, τότε το σχήμα και οι πολύπλοκες συμμετρίες τους, καθώς και οι χορδές που ταλαντώνονται μέσα σε αυτές, παράγουν τα μποζόνια W και Z και τα γλοιόνια που βρίσκουμε στις ασθενείς και ισχυρές πυρηνικές δυνάμεις! Παρότι η θεωρία Kaluza-Klein δεν ήταν δυνατόν να είναι σωστή, μπορούμε να πούμε ότι ήταν ένας ουσιαστικός πρόδρομος της θεωρίας των χορδών.

Πηγές: On hidden realities – https://www.quantum-bits.org/?p=1078, Η θεωρία Kaluza-Klein – https://physicsgg.me/2010/12/29

(*) στο φυσικό σύστημα μονάδων που χρησιμοποιήθηκε θεωρούμε  

ΠΗΓΗ: physicsgg.me

Στην “πολιτικά ορθή” Ελλάδα

 

ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΙ: ΣΚΑΛΚΟΣ, ΛΑΓΟΣ, ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, ΚΑΣΙΔΙΑΡΗΣ, ΖΑΡΟΥΛΙΑ, ΔΗΜΟΥ

Η ακρίβεια καλπάζει, η ανηθικότητα αποτελεί “τίτλο τιμής” για την… “πολιτικά ορθή” Ελλάδα (Ελλάδα ή ψευτορωμαίικο;…), τα εθνικά θέματα από το κακό στο χειρότερο, αλλά δεν υπάρχει πρόβλημα έχουμε δημοκρατία, δημοκρατία με αποχή στις εκλογές σχεδόν 60% και πολιτικούς κρατούμενους στον 21ο Αιώνα, εμάς τους βουλευτές της Χρυσής Αυγής, “κύριοι εθνικόφρονες” της πεντάρας Νεοδημοκράτες και Δελαπατρίδηδες, που κάνετε ότι δεν ξέρετε τίποτε, γιατί πάντοτε ήσασταν δειλοί και ραγιάδες.

ΠΗΓΗ: xrisiavgi.com

Puissance - State Collapse (Full Album)

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΕΛΔΥΚ 1974: Οι Σύγχρονες Θερμοπύλες του Ελληνισμού

Υπάρχουν στιγμές στην ιστορία ενός έθνους όπου η γεωμετρία των αριθμών καταλύεται από το μέγεθος της ψυχής. Τον Αύγουστο του 1974, στο μαρτυρικό νησί της Κύπρου, γράφτηκε μια από τις πιο ένδοξες και συνάμα τραγικές σελίδες του σύγχρονου Ελληνισμού. Εκεί, στο στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ, στον Γερόλακκο της Λευκωσίας, μια χούφτα ανδρών αρνήθηκε να συνθηκολογήσει με το μοιραίο. Κοίταξαν κατάματα τον θάνατο και επέλεξαν τον δρόμο της τιμής, περνώντας απευθείας στο πάνθεον των ηρώων. Κατά τη δεύτερη φάση της τουρκικής εισβολής, τον «Αττίλα ΙΙ», το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ αποτέλεσε τον κύριο αντικειμενικό σκοπό των εισβολέων. Η αναλογία των δυνάμεων προκαλεί δέος, καθώς περίπου 318 Έλληνες μαχητές, απομονωμένοι και ουσιαστικά αβοήθητοι, κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν μια πολλαπλάσια τουρκική δύναμη, η οποία υποστηριζόταν από βαριά άρματα μάχης, καταιγιστικό πυροβολικό και αεροπορική υπεροχή. Από τις 14 έως τις 16 Αυγούστου η κυπριακή γη σείστηκε συθέμελα. Υπό την ψύχραιμη και ακλόνητη ηγεσία του Αντισυνταγματάρχη Παναγιώτη Σταυρουλόπουλου, οι υπερασπιστές του στρατοπέδου μετέτρεψαν κάθε σπιθαμή εδάφους σε γραμμή άμυνας. Χωρίς την αεροπορική κάλυψη που θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα και με τις ενισχύσεις που περίμεναν να μην φτάνουν, οι στρατιώτες της ΕΛΔΥΚ βρέθηκαν να πολεμούν μέσα σε έναν πραγματικό όλεθρο, απέναντι σε έναν εχθρό συντριπτικά ανώτερο σε αριθμούς και μέσα.

Και εδώ αρχίζουν τα ερωτήματα που δεν πρέπει να σβήσουν μέσα στον χρόνο. Γιατί αυτοί οι άνθρωποι έμειναν τόσο μόνοι; Πού ήταν η ελληνική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία όταν οι άνδρες της ΕΛΔΥΚ έδιναν την ύστατη μάχη τους; Γιατί οι εκκλήσεις για βοήθεια δεν είχαν την ανταπόκριση που περίμεναν οι υπερασπιστές του στρατοπέδου; Ποιες αποφάσεις λαμβάνονταν στην Αθήνα την ώρα που οι στρατιώτες έδιναν μάχη μέσα στα χαρακώματα; Ήταν αδυναμία, φόβος, λανθασμένος υπολογισμός, πολιτική ατολμία ή κάτι βαθύτερο; Η Ιστορία οφείλει να εξετάσει αυτά τα ερωτήματα χωρίς φόβο, αλλά και χωρίς εύκολες απλουστεύσεις. Γιατί πίσω από τις αποφάσεις των επιτελείων και των πολιτικών γραφείων υπήρχαν άνθρωποι. Άνθρωποι που περίμεναν βοήθεια, άνθρωποι που πολεμούσαν και άνθρωποι που τελικά έπεσαν. Η μαρτυρία του ίδιου του Παναγιώτη Σταυρουλόπουλου αποκτά γι' αυτό ιδιαίτερη βαρύτητα. Όπως περιγράφει αργότερα τη στιγμή κατά την οποία οι τουρκικές δυνάμεις κατάφεραν να διασπάσουν την άμυνα, οι άνδρες του συνέχισαν να πολεμούν μέχρι την τελευταία τους πνοή:

«Όταν διατάχθηκε η οπισθοχώρηση, η κατάσταση ήταν πλέον δραματική. Βλέπαμε τα εχθρικά άρματα να ισοπεδώνουν τα χαρακώματα. Οι άνδρες μου όμως δεν έτρεχαν να σωθούν. Πολεμούσαν μέχρι την τελευταία τους πνοή. Φώναζαν "Για την Ελλάδα, ρε γαμώτο!" και ορμούσαν με τις λόγχες. Εμείς στην Κύπρο δεν ηττηθήκαμε από τον εχθρό...προδοθήκαμε από εκείνους που μας άφησαν μόνους».

Πηγή: Παναγιώτης Β. Σταυρουλόπουλος, Το Χρονικό της Μάχης της ΕΛ.ΔΥ.Κ. 14-16/8/1974.

Οι μαρτυρίες των επιζώντων μεταφέρουν την πραγματική εικόνα εκείνων των ωρών. Ένας ακόμη επιζών, πολεμώντας μέσα στα χαρακώματα της πρώτης γραμμής, μεταφέρει την απόλυτη φρίκη της σώμα με σώμα μάχης:

«Το πυροβολικό μας είχε τυφλώσει, το χώμα είχε γίνει κόκκινο από το αίμα των συντρόφων μας. Θυμάμαι έναν λοχία δίπλα μου, με κομμένο το χέρι, να συνεχίζει να γεμίζει το όπλο με το άλλο και να πυροβολεί. Όταν τελείωσαν οι σφαίρες, βγήκαμε με τα μαχαίρια. Δεν υπήρχε φόβος πια, μόνο μια λυσσαλέα επιθυμία να πάρουμε όσους περισσότερους μπορούσαμε μαζί μας. Κοιτάζαμε τον ουρανό ψάχνοντας την ελληνική αεροπορία, αλλά δεν ήρθε ποτέ. Ήμασταν μόνοι μας, εμείς και η Ιστορία».

Πηγή: Αθανάσιος Χρυσάφης, Οι άγνωστοι στρατιώτες της ΕΛΔΥΚ.

Μέσα σε αυτή την πύρινη κόλαση η μορφή του Λοχαγού Μηχανικού Σωτήρη Σταυριανάκου υψώθηκε ως αιώνιο σύμβολο ανδρείας. Ο Σταυριανάκος είχε ήδη πάρει μετάθεση για την Ελλάδα, αλλά αρνήθηκε να εγκαταλείψει την Κύπρο, λέγοντας στη γυναίκα του: «Δεν μπορώ να αφήσω τα μεγάλα μου παιδιά», εννοώντας τους κληρωτούς στρατιώτες του. 

Στις 16 Αυγούστου, επικεφαλής μιας μικρής δύναμης στο στρατηγικό Ύψωμα Β΄, ανέλαβε το βάρος της τουρκικής κύριας επίθεσης. Όταν η θέση του περικυκλώθηκε από εχθρικά άρματα μάχης, ο Σταυριανάκος δεν οπισθοχώρησε. Με αστείρευτο θάρρος βγήκε όρθιος από το χαράκωμα και επιτέθηκε, προσπαθώντας να εξουδετερώσει τον πολυβολητή ενός τουρκικού άρματος. Χρειάστηκε η απευθείας βολή του πυροβόλου ενός άρματος για να κοπεί το νήμα της ζωής αυτού του μεγάλου Λάκωνα ήρωα, ο οποίος έπεσε μαχόμενος μέχρι την τελευταία του πνοή. Η θυσία του αποτελεί μία από τις πιο συγκλονιστικές σελίδες της μάχης της ΕΛΔΥΚ και συμπυκνώνει το μεγαλείο εκείνων των ανθρώπων που δεν εγκατέλειψαν τους συμπολεμιστές τους ακόμη και όταν όλα έδειχναν ότι η μάχη είχε χαθεί.

Πηγή: Αρχείο Πεσόντων ΓΕΣ / Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού.

Το μεσημέρι της 16ης Αυγούστου το στρατόπεδο είχε μετατραπεί σε έναν απέραντο σωρό από ερείπια και στάχτη. Οι απώλειες της ΕΛΔΥΚ ήταν βαρύτατες. Δεκάδες αξιωματικοί και οπλίτες έπεσαν ηρωικά μαχόμενοι, ενώ για δεκαετίες η λίστα των αγνοουμένων παρέμενε μια ανοιχτή πληγή για τις οικογένειές τους στην Ελλάδα. Η θυσία τους όμως δεν μπορεί να μετρηθεί μόνο με τον αριθμό των νεκρών. Η αντίσταση των υπερασπιστών του Γερόλακκου καθυστέρησε την τουρκική προέλαση και δυσχέρανε τα σχέδια του αντιπάλου σε μια κρίσιμη στιγμή της εισβολής. Οι «300» της ΕΛΔΥΚ έγιναν σύμβολο μιας μάχης όπου η αριθμητική υπεροχή συγκρούστηκε με την αποφασιστικότητα ανθρώπων που γνώριζαν ότι οι πιθανότητες επιβίωσής τους ήταν ελάχιστες. Κι όμως έμειναν. Πολέμησαν. Και πολλοί από αυτούς δεν έφυγαν ποτέ.

Η μάχη της ΕΛΔΥΚ το 1974 υπερβαίνει τα στενά όρια μιας στρατιωτικής αναμέτρησης και αποκτά βαθιά εθνική και υπαρξιακή σημασία για τον Ελληνισμό. Σε μια περίοδο κατά την οποία η τότε πολιτική και στρατιωτική ηγεσία φάνηκε κατώτερη των περιστάσεων, ο απλός Έλληνας φαντάρος της πρώτης γραμμής κράτησε ψηλά την τιμή των ελληνικών όπλων. Και ακριβώς γι' αυτό η μνήμη των πεσόντων δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να κλείσει η συζήτηση, αλλά για να ανοίξει. Η θυσία τους επιβάλλει να ρωτήσουμε τι πραγματικά συνέβη το καλοκαίρι του 1974, γιατί η Κύπρος βρέθηκε τόσο απομονωμένη, γιατί οι άνδρες της ΕΛΔΥΚ πολέμησαν με τόσο περιορισμένη υποστήριξη και ποιες αποφάσεις είχαν ληφθεί από εκείνους που βρίσκονταν μακριά από τα χαρακώματα. Δεν είναι προσβολή προς τους νεκρούς να αναζητούμε απαντήσεις. Τουναντίον είναι υποχρέωση απέναντί τους. Γιατί εκείνοι έκαναν το καθήκον τους. Το ερώτημα είναι αν το έκαναν και εκείνοι που είχαν την ευθύνη να τους στηρίξουν.

Σήμερα, οι πολιτικοί μπορούν να εκφωνούν πανηγυρικούς λόγους, να καταθέτουν στεφάνια και να διοργανώνουν τελετές μνήμης. Όμως η πραγματική δικαίωση των νεκρών βρίσκεται στην ιστορική μνήμη και στην αναζήτηση της αλήθειας. Η Λευκωσία παραμένει διαιρεμένη και η κατοχή συνεχίζεται. Το αίμα που χύθηκε δεν μπορεί να μετατραπεί σε μια απλή επετειακή αναφορά. Οι ήρωες του 1974 δεν ανήκουν στο παρελθόν. Καθορίζουν το μέλλον και μας υπενθυμίζουν ότι η ελευθερία, η αξιοπρέπεια και η ιστορική μνήμη απαιτούν ευθύνη. Όσο θυμόμαστε τους ανθρώπους που έμειναν εκεί, στα χαρακώματα του Γερόλακκου, και όσο εξακολουθούμε να αναζητούμε την αλήθεια για τις συνθήκες μέσα στις οποίες πολέμησαν και έπεσαν, η θυσία τους θα παραμένει ζωντανή.

Αθάνατοι οι Ήρωες της ΕΛΔΥΚ.

Ανδρέας Γενιάς Πρόεδρος του ΕΠΚ ΙΕΡΟΣ ΛΟΧΟΣ

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Ελεύθερη Ώρα την Κυριακή 16.8.26