I. ΗΠΑ: Αυτοκρατορία, Χρέος και το θέμα της Ενέργειας
Ένα επιχείρημα στις σύγχρονες διεθνείς σχέσεις υποστηρίζει ότι μια
μεγάλη δύναμη μπορεί να είναι είτε αυτοκρατορία, είτε οφειλέτης, αλλά
όχι και τα δύο ταυτόχρονα. Αν και δεν πρόκειται για εδραιωμένη ρήση στο
πεδίο των διεθνών σχέσεων, υπάρχουν αρκετά σχετικά ιστορικά παραδείγματα
όπως το χρέος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και της Αιγύπτου που
κατέληξαν σε διάλυση ή μετατροπή σε προτεκτοράτο.
Η ιδέα αντηχεί μια μακρά παράδοση επιστημονικής σκέψης περί
αυτοκρατορικής υπερεπέκτασης, δημοσιονομικών–στρατιωτικών βαρών και των
δομικών ορίων της ηγεμονικής ισχύος (Kennedy, 1987· Gilpin, 1981).
Όμως για σχεδόν οκτώ δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες φάνηκαν να
διαψεύδουν αυτόν τον κανόνα, προβάλλοντας απαράμιλλη στρατιωτική ισχύ
ενώ ταυτόχρονα εξελίσσονταν στον μεγαλύτερο οφειλέτη του κόσμου,
αφήνοντας το 2025 με κρατικό χρέος 38 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.
Ο επιθετικός ρεαλισμός υποστηρίζει ότι τα κράτη επιδιώκουν την ισχύ
όχι επειδή είναι κακόβουλα, αλλά επειδή το αναρχικό διεθνές σύστημα τα
ωθεί προς αυτή την κατεύθυνση (Mearsheimer, 2001). Ωστόσο, οι υλικοί
περιορισμοί, ιδίως οι ενεργειακές προμήθειες και αποθέματα, παραμένουν
καθοριστικοί. Το θεωρητικό αυτό πλαίσιο εξηγεί γιατί οι ΗΠΑ υπό τον
Ντόναλντ Τραμπ επέδειξαν ταυτόχρονα ενδιαφέρον για αυστηρότερο έλεγχο
των καναδικών πόρων, προθυμία σύγκρουσης με τα καρτέλ ναρκωτικών στο
Μεξικό και αναβίωση μιας καταναγκαστικής εξωτερικής πολιτικής έναντι της
Βενεζουέλας.
II. Γιατί ο Τραμπ ελκύστηκε από τον Καναδά
(Παρότι ο Καναδάς απέρριψε σταθερά οποιαδήποτε τέτοια ενσωμάτωση)
1. Η Στρατηγική Λογική: Ο Καναδάς Διαθέτει το Πετρέλαιο που Πραγματικά Χρειάζονται τα Αμερικανικά Διυλιστήρια
Οι ΗΠΑ είναι σήμερα ο μεγαλύτερος παραγωγός αργού πετρελαίου
παγκοσμίως, όμως η έκρηξη της σχιστολιθικής παραγωγής αποδίδει κυρίως
ελαφρύ, γλυκό αργό, το οποίο δεν μπορεί να υποκαταστήσει το βαρύ αργό
για το οποίο σχεδιάστηκε το διυλιστικό σύμπλεγμα του Κόλπου του Μεξικού
(EIA, 2020). Τα διυλιστήρια αυτά είχαν ιστορικά ρυθμιστεί για εισαγωγές
από:
- τον Καναδά (Western Canadian Select)
- τη Βενεζουέλα (βαρύ αργό της λεκάνης Ορινόκο)
- το Μεξικό (Maya crude)
Επειδή η αναδιαμόρφωση των διυλιστηρίων είναι αργή, δαπανηρή και πολιτικά δύσκολη, η δομική εξάρτηση παραμένει (Yergin, 2011).
Κατά συνέπεια, η αμερικανική «ενεργειακή ανεξαρτησία» είναι γεωλογικά
παραπλανητική. Η παραγωγή σχιστολιθικού πετρελαίου δεν εξαλείφει την
ανάγκη για εξωτερικό βαρύ αργό, μια πραγματικότητα που οι ενεργειακοί
στρατηγιστές στην Ουάσινγκτον γνωρίζουν καλά.
2. Η Επιθετικά-Ρεαλιστική Ερμηνεία της Προσέγγισης Τραμπ
Η κοσμοθεωρία του Τραμπ ήταν θεμελιωδώς συναλλακτική και
μερκαντιλιστική, συνεπής με τις επιθετικά-ρεαλιστικές προτιμήσεις
μεγιστοποίησης της ασφάλειας μέσω εκμετάλλευσης γειτονικών πόρων
(Mearsheimer, 2001).
Ο Καναδάς ποτέ δεν ήθελε ούτε εξέτασε σοβαρά την ενσωμάτωση στις ΗΠΑ. Ωστόσο, από στρατηγική άποψη, αντιπροσώπευε:
- έναν σταθερό προμηθευτή βαρέος πετρελαίου
- μια λεκάνη πόρων προσβάσιμη μέσω αγωγών
- έναν ηπειρωτικό σύμμαχο εντός της αμερικανικής περιμέτρου ασφάλειας
- μια πύλη προς την Αρκτική ναυσιπλοΐα και τα ορυκτά της
Οι επαναλαμβανόμενες δηλώσεις του Τραμπ περί αγοράς της Γροιλανδίας, η
επαναδιαπραγμάτευση της NAFTA «με το πιστόλι στο τραπέζι» ή οι
επιθέσεις στα καναδικά εμπορικά πλεονάσματα αντανακλούν μια συνεκτική,
αν και ωμή, λογική: έλεγξε την ήπειρο για να εξασφαλίσεις την
αυτοκρατορία.
Αυτό αντανακλά την κλασική άποψη ότι οι μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν
δυναμικά την περιφερειακή τους κυριαρχία ως βάση για παγκόσμια επιρροή
(Mearsheimer, 2001· Waltz, 1979).
III. Γιατί η Βενεζουέλα παραμένει στο στόχαστρο
1. Η Γεωχημεία της Ισχύος: Η Βενεζουέλα Διαθέτει το Πετρελαϊκό Μοριακό Βάρος που χρειάζονται οι ΗΠΑ
Η ζώνη του Ορινόκο στη Βενεζουέλα περιέχει τα μεγαλύτερα γνωστά
αποθέματα εξαιρετικά βαρέος αργού παγκοσμίως (IEA, 2021). Και το κρίσιμο
στοιχείο είναι ότι:
Αυτό είναι ακριβώς το καύσιμο για το οποίο σχεδιάστηκαν τα αμερικανικά διυλιστήρια.
Χωρίς βαρύ αργό, το σύστημα του Κόλπου δεν μπορεί να παράγει επαρκείς
ποσότητες ντίζελ, ναυτιλιακών καυσίμων ή καυσίμων αεροπορίας. Η
ενεργειακή υποδομή —όχι η ιδεολογία— υπαγορεύει αυτή την πραγματικότητα.
2. Ο Λανθασμένος Υπολογισμός των Κυρώσεων
Οι αμερικανικές κυρώσεις (2017–2020), που στόχευαν στην κατάρρευση της κυβέρνησης Μαδούρο, παρήγαγαν απρόβλεπτα αποτελέσματα:
- Η Κίνα, η Ινδία και άλλοι αγόρασαν πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα με μεγάλες εκπτώσεις
- Οι συναλλαγές παρέκαμπταν ολοένα και περισσότερο το δολάριο
- Η Βενεζουέλα απέδειξε ότι ένας μεγάλος παραγωγός μπορεί να λειτουργήσει εκτός του πετροδολαριακού συστήματος
Αυτό ευθυγραμμίζεται με προβλέψεις της βιβλιογραφίας ότι η υπερβολική
χρήση κυρώσεων επιταχύνει τη χρηματοπιστωτική πολυπολικότητα (Tooze,
2022· Drezner, 2019).
3. Γιατί Επανεμφανίζεται η Διπλωματία των Κανονιοφόρων
Ιστορικά, όταν ο χρηματοπιστωτικός καταναγκασμός αποτυγχάνει, οι
μεγάλες δυνάμεις επιστρέφουν στην ναυτική απειλή ισχύος (Bull, 1977·
Bially Mattern, 2005). Η επανεμφάνιση αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων
στην Καραϊβική ακολουθεί κλασικό μοτίβο:
- Προστασία θαλάσσιων οδών
- Πίεση σε απείθαρχα κράτη
- Σήμανση ικανότητας κλιμάκωσης
- Διασφάλιση πρόσβασης σε στρατηγικούς πόρους
Όταν οι ελλείψεις ντίζελ απειλούν τις εφοδιαστικές αλυσίδες, ο
επιθετικός ρεαλισμός προβλέπει επιθετική συμπεριφορά ανεξαρτήτως
ιδεολογίας.
4. Απαγωγή Μαδούρο στη Βενεζουέλα
Από την οπτική γωνία του επιθετικού ρεαλισμού, η απαγωγή του Νικολάς
Μαδούρο στις 3 Ιανουαρίου 2026 με την κατηγορία εμπορίας ναρκωτικών,
βασισμένη στο κατηγορητήριο του Μανουέλ Νοριέγκα από τις ΗΠΑ (σύλληψη
πάλι στις 3 Ιανουαρίου αλλά στο 1990), αποκαλύπτει τους ωμούς
μηχανισμούς της ηγεμονικής εξουσίας που καλύπτονται από νομικίστικα
προσχήματα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, επιβαρυμένες από ένα συγκλονιστικό και
επιταχυνόμενο εθνικό χρέος που υπερβαίνει τα 30 τρισεκατομμύρια δολάρια,
έχουν για άλλη μια φορά εργαλειοποιήσει το διεθνές δίκαιο ως διακριτικό
εργαλείο, απορρίπτοντας το εντελώς όταν διακυβεύεται η πρόσβαση σε
στρατηγικούς πόρους.
Η Βενεζουέλα, με πλούτο περίπου 18 τρισεκατομμυρίων δολαρίων σε
πετρέλαιο και ορυκτό πλούτο, δεν αντιπροσωπεύει ένα αδίστακτο κράτος που
χρειάζεται διόρθωση, αλλά ένα έπαθλο που πρέπει να αρπάξουν οι ΗΠΑ κάτω
από το λεπτό πέπλο της ηθικής καταδίκης του πόλεμου κατά των
ναρκωτικών.
Αυτή η μονομερής πράξη απομάκρυνσης του καθεστώτος, που εκτελέστηκε
χωρίς την άδεια του Συμβουλίου Ασφαλείας και ενάντια στην κυρίαρχη
βούληση μιας αναγνωρισμένης κυβέρνησης, σηματοδοτεί την οριστική καμπάνα
του θανάτου της βασισμένης σε κανόνες διεθνούς τάξης, αποκαλύπτοντας
την για αυτό που ήταν πάντα: μια προσωρινή ρύθμιση βολική για την
αμερικανική πρωτοκαθεδρία, όχι ένας πραγματικός περιορισμός στην
εξουσία.
Σε έναν άναρχο κόσμο όπου η επιβίωση ευνοεί τους τολμηρούς και τους
αδίστακτους, οι ΗΠΑ έχουν καθαρά σηματοδοτήσει ότι ο νόμος υποτάσσεται
μόνο σε εκείνους που ασκούν συντριπτική βία και ότι η κυριαρχία είναι
ένα προνόμιο που χορηγείται αποκλειστικά στον πιο ισχυρό.
IV. Στρατεύματα στο Μεξικό: Πόλεμος κατά των Καρτέλ ή προσπάθεια ελέγχου για το Maya Crude?
Δεν είναι τυχαίο ότι οι επαναλαμβανόμενες απειλές του Ντόναλντ Τραμπ
για αποστολή αμερικανικών στρατευμάτων στο Μεξικό, επισήμως για την
καταπολέμηση των καρτέλ, συμπίπτουν με την ευρύτερη αναζήτηση βαρέος,
όξινου αργού από τη Λατινική Αμερική και ειδικότερα από τα κοιτάσματα
του Maya crude.
Το Maya crude (≈21–22° API, ~3,4% θείο) παραμένει βασική τροφοδοσία
για τα διυλιστήρια του Κόλπου. Από μια επιθετικά-ρεαλιστική σκοπιά, η
ρητορική περί καρτέλ λειτουργεί ως βολικό πρόσχημα. Στην πράξη, αποτελεί
μοχλό πίεσης για τη διασφάλιση συνεχούς πρόσβασης σε κρίσιμες
ενεργειακές ροές. Με άλλα λόγια η αμερικανική εξωτερική πολιτική
υποδηλώνει στο Μεξικό το ενδιαφέρον της για το Maya Crude.
Αυτό που μοιάζει με ομιλία περί ναρκωτικών, λειτουργεί ως υποσημείωση ενεργειακής στρατηγικής.
V. Η Στρατηγική Τραμπ στο Πλαίσιο του Δόγματος Μονρόε 2.0
Η λογική εθνικής ασφάλειας του Τραμπ, καλύτερα της αμερικανικής
εξωτερικής πολιτικής που έχει συνέχεια ανεξαρτήτως προέδρων,
ευθυγραμμίζεται με μια μακρά παράδοση ημισφαιρικής κυριαρχίας:
- Έλεγχος του Δυτικού Ημισφαιρίου
- Αποτροπή εξωηπειρωτικών δυνάμεων
- Έλεγχος ροών πόρων
- Προβολή ισχύος από ασφαλή ηπειρωτική βάση
Αυτή η υποδομή, όταν οικοδομηθεί, καθορίζει τη στρατηγική για δεκαετίες (Colgan, 2021).
VI. Δομικό Συμπέρασμα: Η Χημεία της Ενεργειακής Ισχύος
Ο επιθετικός ρεαλισμός μας διδάσκει ότι οι υλικοί περιορισμοί , όχι
οι αξίες ή η ιδεολογία, διαμορφώνουν μια ορθή εξωτερική πολιτική. Οι
ΗΠΑ διαθέτουν πετρέλαιο, αλλά όχι το κατάλληλο μοριακό μείγμα.
Έτσι:
- Ο Καναδάς αντιμετωπίζεται ως στρατηγικό προσάρτημα
- Η Βενεζουέλα γίνεται στόχος καταναγκασμού
- Ο «πόλεμος κατά των ναρκωτικών» ευθυγραμμίζεται με ενεργειακές ανάγκες
- Το βαρύ αργό υπαγορεύει την πολιτική περισσότερο από την ιδεολογία
Η ισχύς έχει μοριακή δομή — και η στρατηγική την ακολουθεί.
VII. Χρηματοοικονομικές Επιπτώσεις
Το ενεργειακό πρόβλημα επιτείνεται από τη δυσκολία χρηματοδότησης του
αμερικανικού χρέους. Η μειωμένη ζήτηση για ομόλογα αυξάνει τα επιτόκια,
καθιστώντας τις εισαγωγές ακριβότερες και συμπιέζοντας το ενεργειακό
σύστημα.
Συμπεράσματα
Η κοινή συνισταμένη είναι σαφής: η ρητορική Τραμπ για Καναδά, Μεξικό
και Βενεζουέλα συνδέεται με την ανάγκη διασφάλισης βαρέος αργού για
διυλιστήρια που είναι φτιαγμένο ακριβώς για αυτή τη σύνθεση.
Πηγές
1. Bially Mattern, J. (2005). Ordering International Politics: Identity, Crisis, and Representational Force.
2. Bull, H. (1977). The Anarchical Society: A Study of Order in World Politics.
3. Colgan, J. (2021). “Oil, Domestic Politics, and International Conflict.” Annual Review of Political Science.
4. Drezner, D. (2019). The System Worked—Until It Didn’t.
5. Energy Information Administration (EIA). (2020). U.S. Refinery Capacity Report.
6. Gilpin, R. (1981). War and Change in World Politics.
7. International Energy Agency (IEA). (2021). World Energy Outlook.
8. Kennedy, P. (1987). The Rise and Fall of the Great Powers.
9. Layne, C. (1997). “From Preponderance to Offshore Balancing.” International Security.
10. Mearsheimer, J. (2001). The Tragedy of Great Power Politics.
11. OPEC Bulletin. (2022). “Shifts in Global Oil Transactions.”
12. Yergin, D. (2011). The Quest: Energy, Security, and the Remaking of the Modern World.
13. BBC VERIFY, (1st
August 2025), President Trump has accused Canada – alongside Mexico – of
allowing “vast numbers of people to come in and fentanyl to come in” to
the US, https://www.bbc.com/news/articles/cvg93nn1e6go
14. Tooze, A. (2022). Shutdown: How Global Crisis Changes Global Finance.
15. Waltz, K. (1979). Theory of International Politics
ΠΗΓΗ
