To αριστούργημα “Η Παρακμή της Δύσης” είναι το διάσημο βιβλίο του Oswald Spengler, που διατυπώνει θεωρίες για την κυκλική παρακμή των πολιτισμών, ενώ το “Η Παρακμή της Δύσης, Spengler εναντίον Spengler”, είναι ένα κριτικό δοκίμιο του Γερμανού φιλοσόφου Arthur Moeller van den Bruck, η ψυχή της Συντηρητικής Επανάστασης, που δημοσιεύτηκε ως μια «απάντηση» στον Spengler. Συζητά και επικρίνει τις θέσεις του, τονίζοντας την ασάφεια ενός έργου που ερμηνεύτηκε τόσο από τη δεξιά όσο και από την αριστερά, αναλύοντας τον πολιτιστικό και πολιτικό αντίκτυπό του και τονίζοντας τον ρόλο του χρήματος και της τεχνολογίας ως διαλυτικές δυνάμεις. Σας παραθέτω σε επιλογή μου, από το εξαιρετικό αυτό δοκίμιο, μι επιλογή για να μπορέσετε να πάρετε μια ιδέα της τεράστιας δεξαμενής της σκέψης του 20ου αιώνα, από τα μεγάλα αυτά μυαλά που μας προειδοποιούσαν για την καταστροφική έλευση της νεωτερικότητας σε όλους του τομείς. Καλή ανάγνωση:
“Η Παρακμή της Δύσης, Spengler εναντίον Spengler” του Arthur Moeller van den Bruck
Από την άποψη της φιλοσοφίας της ιστορίας, η αξία του βιβλίου του Spengler έγκειται ακριβώς στο γεγονός ότι μιλάει για άλλη μια φορά για το πεπρωμένο. Αυτό καταρρίπτει την ψευδαίσθηση εκείνης της αιτιολογικής σκέψης, με την οποία ο ιστορικισμός επιδίωξε να υποβιβάσει την ιστορία σε μια καθορισμένη τάξη, βασισμένη στην εξαγωγή θεμελιωδών εννοιών, αλλά η οποία δεν ήταν τίποτα περισσότερο, από μια απλή διαδοχή των γεγονότων. Την αντικαθιστά με τη δύναμη μιας σκέψης του πεπρωμένου, που ερμηνεύει την ιστορία ξεκινώντας από ένα πρωτότυπο φαινόμενο, το οποίο δίνει σε κάθε τι που ζει την πιθανή του μορφή. Σε αυτά τα πράγματα βρίσκεται το εσωτερικό μεγαλείο, ο πλούτος, η λαμπρότητα του βιβλίου του Spengler. Αυτό απαιτεί μια μεταφυσική της ιστορίας βασισμένη στην αναλογία. Και περιέχει ήδη μια μεταφυσική αντίληψη της ιστορίας, της οποίας η επίσημη γλώσσα είναι το σύμβολο. Και όμως, ο Spengler δεν είναι μεταφυσικός, αλλά πέρα για πέρα ένας σκεπτικιστής της Δύσης.
Είναι κι αυτός κατά το ήμισυ ορθολογιστής εκ φύσεως και ως εκ τούτου υπόκειται στη μοίρα που αντιμετωπίζουν όλοι οι ορθολογιστές. Μιλάει για το μεταφυσικά εξαντλημένο έδαφος της Δύσης και ταυτόχρονα υπόσχεται μια μεταφυσική της ιστορίας που δεν έχει ακόμη έρθει και που θα είναι η τελευταία μεγάλη φιλοσοφική συμβολή που προορίζεται ακόμη για τη Δύση. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν ο ορθολογιστής μπορεί να γίνει προφήτης. Ακριβώς όμως, σε σχέση με το ερώτημα που αμφισβητεί το πεπρωμένο μας, εμείς πρέπει να απαντήσουμε στον Spengler. Από την απάντηση σε αυτό το ερώτημα, με ένα ναι ή ένα όχι, προκύπτει με τρόπο άμεσο η μοίρα της Δύσης. Μπορεί ένας ορθολογιστής να έχει το ενδόμυχο δικαίωμα να διακηρύξει την παρακμή; Επειδή το πεπρωμένο μπορεί να κατανοηθεί μόνο μεταφυσικά, όχι ορθολογικά. Αν είναι προνοητικό και προβλέπει το μέλλον, δεν μπορεί παρά μόνο να είναι απατηλό.
Ο ορθολογιστής εξηγεί τα πράγματα και μπορεί να διαψευσθεί. Ο μεταφυσικός τα εκφράζει και έχει πάντα δίκιο. Αλλά ο Spengler, είναι επίσης και μορφολόγος. Και όπου δίνει μορφή, βρίσκεται αμέσως εκεί και αυτός, μέσα στην αλήθεια. Ο τρόπος του να βλέπει τα πράγματα είναι αυτός ενός καλλιτέχνη. Το βιβλίο του Spengler δεν λύνει τα προβλήματα που θίγει. Αλλά οδηγεί ακριβώς σε εκείνη τη γραμμή, από την οποία μπορεί να τα επιλύσει η μεταφυσική αντίληψη της ιστορίας του εικοστού αιώνα, η οποία θέτει τέλος στην υλιστική αντίληψη του δέκατου ένατου αιώνα. Εδώ αυτός ξεκινά τη δράση. Εδώ μετράει η δική του σημασία. Και μας λέει σε πρώτα από όλα, ότι και το πεπρωμένο είναι ένα πρόβλημα. Το βιβλίο του Spengler δεν είναι ένα τυχαίο βιβλίο. Είναι το βιβλίο του πεπρωμένου για ολόκληρη την εποχή μας. Θα είμαστε πάντα αναγκασμένοι να το αντιμετωπίζουμε, είτε αναγνωρίζουμε τα συμπεράσματά του είτε τα αμφισβητούμε. Και θα το κάνουμε όχι όπως με ένα βιβλίο που μπορεί να μην έχει γραφτεί, αλλά όπως με ένα γεγονός που δεν μπορούμε να αποφύγουμε.
Αυτό το βιβλίο, αντιπροσωπεύει στην πραγματικότητα την εκπλήρωση της υπόσχεσης στους δεύτερους “Άκαιρους Διαλογισμούς”* του Nietzsche, όταν διερεύνησε την ιστορία ξεκινώντας από τη χρησιμότητά της και τη βλάβη που μπορεί να αντιπροσωπεύει: Μόνο εφόσον η ιστορία βρίσκεται στην υπηρεσία της ζωής, επιθυμούμε εμείς να βρισκόμαστε στην υπηρεσία της ιστορίας. Ο ορθολογιστικός ζήλος του 18ου αιώνα και στη συνέχεια η μηχανιστική φιλοδοξία του 19ου, έκαναν οικεία την ιδέα της προόδου. Ο φιλελευθερισμός αυτής της εποχής την κατέστησε υποκατάστατο της κοσμοθεωρίας που δεν κατείχε. Για πολύ καιρό δεν είχαμε συνειδητοποιήσει ότι μόνο μια ένοχη συνείδηση τον ανάγκαζε να μιλάει πάντα για το μέλλον, ενώ το περιποιημένο σώμα του ήταν τόσο άνετο στο παρόν. Το βιβλίο του Spengler βάζει επίσης τέλος σε αυτό το ιστορικο-φιλοσοφικό ψέμα. Αποκαλύπτει το ύποπτο υπόβαθρο της χρεοκοπίας του φιλελευθερισμού, ακριβώς τη στιγμή που έκανε τη μεγαλύτερη συμφωνία του. Το βιβλίο εξηγεί – και εξηγώντας προβλέπει – πώς ήταν δυνατόν στις Βερσαλλίες, η ιδέα της ανθρωπότητας να βιώσει την πολιτική της αναίρεση. Εκθέτει αυτό που ανακάλυψε ο συγγραφέας του, όταν αντιτάχθηκε στις μαντείες των ιεροκηρύκων της προόδου, με έναν σκεπτικισμό, που προκύπτει από τον ίδιο ορθολογισμό της Δύσης. Αλλά προσθέτει σε αυτόν τον σκεπτικισμό μια ακόμη πιο σκληρή κριτική, επειδή είναι πιο αληθινή. Και όπως κάθε αλήθεια, η δική του είναι ένα καλό έργο. Η πρόοδος είναι μια ψευδαίσθηση. Η ιστορία συμβαίνει μέσω της αρχέγονης γένεσης. Αυτό είναι με το οποίο ο Spengler καταπιάνεται.
Για πολύ καιρό έχουμε συνηθίσει να εξισώνουμε τις έννοιες του πολιτισμού και της κουλτούρας. Μόνο σταδιακά έχουμε φτάσει τουλάχιστον στο σημείο να κατανοήσουμε τον πολιτισμό και την κουλτούρα ως αντίθετες αξίες: την κουλτούρα ως το πεδίο αυτού που δημιουργεί και τον πολιτισμό ως το πεδίο αυτού που δίνει μορφή. Μόνο ο Spengler τα συνέλαβε στην περιοδικότητά τους, ως έκφραση «μιας αυστηρής και οργανικής διαδοχής». Όσο οι άνθρωποι είναι δημιουργικοί και βυθισμένοι στον πολιτισμό, παραμένουν κοντά στη γη, εκεί όπου οι δεσμοί της κρατούν ενωμένα και τα έργα τους. Μόλις όμως η κουλτούρα γίνει πολιτισμός και αυτό που δίνει τη μορφή γίνει αυτοσκοπός, μόλις οι άνθρωποι χάσουν τη σύνδεσή τους με τη γη και δεν ζουν πλέον μια ζωή στη φύση, αλλά στη στασιμότητα, χάνονται ακόμη και τα έργα τους. Η κουλτούρα πεθαίνει και γίνεται πολιτισμός. Και μαζί με αυτή, η ιστορική ζωή του αντίστοιχου τυπικού κύκλου πεθαίνει σιγά σιγά: «ο πολιτισμός είναι το αναπόφευκτο τέλος μιας κουλτούρας», λέει ο Spengler.
Αυτή η ανακάλυψη φαίνεται εκπληκτική σήμερα, επειδή ανατρέπει εκείνη την ικανοποιημένη εικόνα του κόσμου, με την οποία είχε ταυτιστεί το μέτωπο της προόδου και η οποία ήθελε να πιστεύει ότι τελικά τα πράγματα έλαβαν την εκπλήρωσή τους μέσω της εξέλιξης. Αλλά αυτό το μέτωπο θα πρέπει πλέον να παραιτηθεί: η εκπλήρωση βρίσκεται πάντα σε εκείνη την αρχή, στην οποία επιτεύχθηκε για πρώτη φορά ως μια μορφή. Ενώ η ίδια η ιδέα της προόδου δεν αποτελεί τίποτα άλλο παρά έναν σκοπό, μαζί με τον πολιτισμένο κόσμο που την παράγει, ώστε να εξωραΐσει τη δική της στειρότητα. Αν η αρχέγονη γενιά είναι το συμπτωματικό δημιουργικό θεμέλιο κάθε κουλτούρας, η πρόοδος είναι η τυπική αυταπάτη κάθε πολιτισμού.
Η ανακάλυψη του Spengler τοποθετεί τον πολιτισμό και την κουλτούρα σε αυτή τη σχέση αρχής και τέλους, αλλά δεν εξάγει τα σχετικά συμπεράσματα σχετικά με εκείνες τις ευκαιρίες για το μέλλον, που παρόλα αυτά παραμένουν ανοιχτές και για εμάς. Αυτός λέει ότι ο κύκλος του γίγνεσθαι που ονομάζουμε Δυτικό, έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο, που μετά μπορεί να περιμένει μόνο ένα πεπρωμένο της παρακμής. Το ταξίδι από τον μύθο στη στατιστική, εκφράζει την ακραία απόσταση που περνά από την κουλτούρα στον πολιτισμό. Όταν οι άνθρωποι έχουν φέρει τον κόσμο σε τέτοιο σημείο τελειότητας ώστε να μπορούν να τον υπολογίσουν, αυτός θρυμματίζεται στα στοιχεία του. Ο σκεπτικισμός που υπάρχει στο ίδιο το βιβλίο του Spengler, ως αυτομαρτυρία του παρόντος, ως προσπάθεια υπολογισμού του μέλλοντος, από τώρα και στο εξής θα ήταν ένα σημάδι ότι έχουμε φτάσει σε αυτό το σημείο. Αλλά αυτός ο σκεπτικισμός, δεν είναι παρά μια απόδειξη ενάντια στον πολιτισμό που ενσαρκώνει. Δεν είναι καθόλου απόδειξη ενάντια στη ζωή. Η αρχή είναι πάντα εκεί. Το υπολογίσιμο έχει πάντα απέναντί του το ανυπολόγιστο. Ο ίδιος ο Spengler έχει απέναντί του το ανυπολόγιστο.
Από το λυκόφως του αρχαίου κόσμου, ο Spengler συμπέρανε αυτό της Δύσης: συνέκρινε τους άνδρες που γεννήθηκαν μεταξύ 100 π.Χ. και 300 π.Χ. της χρονολογίας μας, με εκείνους που γεννήθηκαν μεταξύ 1800 και 2000 της μελλοντικής γήινης εξέλιξης. Και ερμηνεύοντάς τους ως «σύγχρονους» με την ψυχολογική έννοια και με μια ιδιόμορφη διαχρονική έννοια, διαπίστωσε ότι στον τρόπο ζωής τους ήταν αυτό που είμαστε εμείς σήμερα: «όψιμοι άνθρωποι». Η «επιφάνεια» είναι η ζωή. Η «εσωτερική παρόρμηση» είναι το πεπρωμένο. Αλλά μόνο ότι είναι ανθρώπινο μπορεί να συγκριθεί. Και επομένως, ακριβώς η επιφάνεια. Η εξωτερική ζωή. Η «εσωτερική παρόρμηση» είναι ασύγκριτη: και μαζί με αυτή αλλάζει – όπως και στο δράμα – και η ύπαρξη. Επομένως, είναι ακριβώς το ασύγκριτο αυτό που ο Spengler σκοπεύει να συγκρίνει: το πεπρωμένο.
Η ιστορία είναι το πεπρωμένο, που εκφράζεται στη διαφορά, τη σύγκρουση, την αντίφαση. Η ιστορία είναι συνδεδεμένη με φυλές, πολιτικές μορφές και εποχικά ιδανικά που δημιουργεί για τον εαυτό της. Η ιστορία εξαρτάται από τη χάρη μεγάλων εμπνεύσεων και μεγάλων προσωπικοτήτων. Όπου οι άνθρωποι μοιάζουν μεταξύ τους, μοιάζουν και τα πεπρωμένα μεταξύ τους: αυτό είναι το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει ο Spengler. Όμως μόνο ότι συμβαίνει δύο φορές, μπορεί να συμπεριληφθεί σε μια σύγκριση. Μόνο η ίδια η προσπάθεια σύγκρισης υπερβαίνει επομένως διαλεκτικά, την έννοια του πεπρωμένου. Το πεπρωμένο είναι «μη αναστρέψιμο», λέει ο Spengler. Αυτή είναι η παρατήρησή του. Αλλά όπως λέει ο Goethe, δεν είναι καν «αναπαραγομένο». Εδώ η παρατήρηση του Spengler αντιστρέφεται. Και στρέφεται εναντίον του εαυτού της. Το πεπρωμένο είναι μοναδικό.
Ο Spengler ήδη παραβλέπει το γεγονός ότι η Αρχαιότητα και η Δύση περνούν η μία στην άλλη μέσω της μεσολάβησης πρώτα του Ελληνισμού, αργότερα του Χριστιανισμού και τέλος των μεταναστεύσεων των λαών. Αυτός που γενικά δημιουργεί συνδέσεις, δεν βλέπει εδώ τη σύνδεση όλων των συνδέσεων, τη σύνδεση όλων των κουλτούρων. Δεν βλέπει ότι η κουλτούρα είναι πάντα μια αρχαία κουλτούρα, που έχει αναπτυχθεί γύρω από τις μορφές μιας νέας – και ότι ο πολιτισμός είναι πάντα ένας αρχαίος πολιτισμός, που έχει αναπτυχθεί γύρω από τις μορφές ενός νέου. Δεν βλέπει ότι εδώ δεν πρόκειται απλώς για επιρροές που πηγάζουν από κάποια πλάγια θέση, αλλά ενός ρεύματος που ρέει από τα βάθη, ενός ρεύματος που κάθε πολιτιστικός κύκλος που δημιουργείται από έναν λαό, μεταδίδει στους πολιτιστικούς κύκλους που βρίσκονται πλησιέστερα στο επίπεδο του χώρου, του χρόνου και του πνεύματος. Δεν βλέπει ότι εδώ παίζει ρόλο ένας νόμος, του οποίου η επίδραση φαίνεται πιθανή επ’ άπειρον. Του μόνου ιστορικού νόμου που υπάρχει, ενός νόμου της φύσης που έχει γίνει νόμος της ιστορίας: της Μετάδοσης.
Πρέπει να υπάρχει μια θέληση στον κόσμο, που να μην ανέχεται να χάνονται τα πράγματα που δημιούργησαν οι άνθρωποι. Όποιος θα ήθελε να μπερδέψει την επιθυμία για αυτή την προσμονή, για μια επιθυμία της προόδου, θα ξεχνούσε ότι ο κόσμος που διαρκώς μεταμορφώνεται είναι αυθόρμητος, ότι ο ίδιος ο αυθορμητισμός είναι η διαχρονική του ιδιοφυΐα, ενώ ο ορθολογισμός παραμένει ένας υπολογισμός που έχει αποτύχει διαχρονικά να γίνει πεπρωμένο. Η ιστορία είναι η ιστορία του ανυπολόγιστου. Όσο υπάρχει η Μετάδοση, δεν υπάρχει καμιά παρακμή. Υπάρχει μόνο το αιώνιο παρόν. Μένοντας στο εσωτερικό αυτού που έχει ήδη τελειώσει, η κουλτούρα της αρχαιότητας του Απολλώνιου και του Ευκλείδη βασίστηκαν, σύμφωνα με τον Spengler, στη συμπαγή σωματικότητα. Ενώ η φαουστιανή και απειροελάχιστη κουλτούρα βασίζεται στο άπειρο του ανοιχτού χώρου. Το πεπρωμένο που είναι προκαθορισμένο γι’ αυτήν, είναι το πεπρωμένο από κάτι το άγνωστο. Ωστόσο ο Spengler συνάγει ορθολογιστικά το σκανδιναβικό πεπρωμένο από το αρχαίο. Αλλά μια φαουστική κουλτούρα πρέπει να έχει διαφορετικό τέλος από την απολλώνια. Εδώ ο Spengler έχει τον Spengler απέναντί του.
Δεν υπάρχει επανάληψη του ίδιου. Υπάρχει μόνο επανάληψη του διαφορετικού. Βασίζεται σε μια άπειρη σύνδεση πραγμάτων, σε μια συνεχή παραλλαγή της αιώνιας αρχέγονης γένεσης και υπακούει στον μεγάλο νόμο που εξέφρασε ο Franz Evers με τα πρωτότυπα λόγια του: «όλα επιστρέφουν διαφορετικά». Δεν μπορούμε όμως να εγκαταλείψουμε την έννοια μιας αιώνιας Μετάδοσης, η οποία είναι μια μεταφυσική πραγματικότητα. Αν ήταν ένα μόνο σημείο, η ιστορία θα μπορούσε να υπολογιστεί. Το σημείο μπορεί να τεθεί από μια οριστική οπτική γωνία από τον ερευνητή της φύσης και από μια ορθολογιστική από τον φιλόσοφο της ιστορίας. Αλλά η ολότητα της ιστορίας, προέρχεται από την περιστροφή. Και η περιστροφή είναι σαν τον κόσμο από τον οποίο προκύπτει: ανυπολόγιστη για εμάς μέσα στην πορεία της. Δεν επανατυλίγεται σε εκείνο το δαχτυλίδι, στην εικόνα του οποίου ο Nietzsche είχε αναπαραστήσει την αιώνια επιστροφή. Αντίθετα κινείται σε μια αέναη διαστρωμάτωση, που στην σπειροειδή της πορεία εκτείνεται πάντα με ελλειπτικό τρόπο, καλωσορίζει νέες δυνατότητες και εγκαθιδρύει νέα στάδια.
Η μοίρα που ο Spengler έθεσε στη βάση της δικιά του εικόνας του κόσμου, είναι προκαθορισμένη. Είναι ένα σχετικιστικό μοντέλο. Αντίθετα, η ιστορική μας σκέψη θα κινηθεί προς μια απόλυτη έννοια του πεπρωμένου. Το αποτέλεσμα του παγκόσμιου πολέμου, δεν ανέτρεψε ίσως τις υποθέσεις από τις οποίες ο Spengler είχε συμπεράνει την παρακμή της Δύσης; Δεν το έκανε αυτό σε πρώτη φάση, όσον αφορά την τύχη όσων ηττήθηκαν; Δεν μετακίνησε πάλι πίσω το πεπρωμένο μας; Με αυτά τα ερωτήματα, το πρόβλημα του βιβλίου του Spengler επεκτείνεται στην πολιτική διάσταση. Το βιβλίο του Spengler συνελήφθη ως ιδέα πριν από τον πόλεμο. Ως έργο, δημοσιεύτηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου. Και ολοκληρώθηκε με την πίστη σε μια νίκη για τον γερμανικό λαό. Ανέμενε ότι αυτή η νίκη θα ήταν η αρχή μιας μεγάλης ιμπεριαλιστικής εποχής: μια εποχή πλανητικής κυριαρχίας μέσω της οργάνωσης του κόσμου, ουσιαστικά υπό γερμανική ηγεσία. Μια εποχή στην οποία η Δύση θα συγκέντρωνε τις ευρωπαϊκές της δυνάμεις για τελευταία φορά σε έναν μεγάλο πολιτισμό, μόνο και μόνο για να διαλυθεί οριστικά μετά από αυτή την υπέρτατη σπατάλη πολιτικής εξουσίας, όπως η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και όπως κάθε άλλου είδους αυτοκρατορία. Ο Spengler υποστήριξε ότι «ο ιμπεριαλισμός είναι καθαρός πολιτισμός» και μας δίδαξε να τον κατανοούμε ως σύμβολο της διαφυγής, ως το τυπικό συμπέρασμα ενός μεγάλου λαού.
Το συμπέρασμα που είχε βγάλει ο Spengler από αυτές τις υποθέσεις, δεν αποδείχθηκε σωστό για τη Γερμανία. Πρέπει να υπάρχει εδώ μια αντίφαση από την οποία προκύπτει η πιθανότητα ενός διπλού πεπρωμένου και η οποία αλλάζει εντελώς τους όρους αυτής της προβληματικής. Δεν θα μπορούσε η μοίρα της παρακμής της Δύσης να επισπεύδεται τώρα, ειδικά για τους νικητές; Και δεν θα μπορούσαν οι ηττημένοι, μεταξύ των οποίων σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να συμπεριλάβουμε και τους Ρώσους, να σωθούν από αυτή τη μοίρα της παρακμής, στο βαθμό που ξαφνικά αποσύρονται από την πορεία του κόσμου; Δεν θα μπορούσε να τους δοθεί η ευκαιρία να προετοιμαστούν σε αυτή την εποχή, για να συμμετάσχουν σε μια μελλοντική εποχή της ιστορίας; Και επειδή εδώ συντελείται αυτή η ιστορική μετάβαση, επειδή ακριβώς στην Κεντρική Ευρώπη βρίσκεται η φυσική αναφορά στις πρώτες εξελίξεις της Δύσης και επειδή οι ίδιοι οι Γερμανοί – στη γη των οποίων η Δύση περνάει τώρα στην Ανατολή – θα ήταν επίσης οι φυσικοί πρόδρομοι αυτής της εξέλιξης, δεν θα μπορούσε το σκηνικό αυτής της εποχής να είναι για άλλη μια φορά η Ευρώπη, με την ευρασιατική ενδοχώρα της;
Δεν υπάρχει μία μόνο Δύση. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν μπορεί να εξαφανιστεί όλη μονομιάς. Όσοι μιλούν σήμερα για τη Δύση, συγχέουν ακριβώς την Ευρώπη με τη Δύση. Η Δύση, στη Γαλλική Επανάσταση, η οποία ήταν η μεγαλύτερη διαφήμισή της, έκανε τελικά το αποφασιστικό βήμα. Αυτό το βήμα δηλαδή, το οποίο για αγγλο-ωφελιμιστικούς λόγους, αποτελούσε το τελικό και πολυαναμενόμενο πέρασμα από την κουλτούρα στον πολιτισμό. Στη ζωή των λαών έρχεται πάντα μια στιγμή, που οι άνθρωποι μιας συγκεκριμένης κουλτούρας πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι οι αξίες που πηγάζουν από αυτήν, θρυμματίζονται από έναν άλλο κύκλο κουλτουρών, λαών και μορφών. Αυτή η στιγμή συνήθως φτάνει μόλις η Γη συγκεντρώσει στους αρχέγονους λαούς, την τερατώδη περιστροφική δύναμη που είναι απαραίτητη για να δημιουργήσει ένα νέο πεπρωμένο. Για την Ευρώπη αυτή η στιγμή μόλις τώρα επέστρεψε και ξεκινώντας από τον πόλεμο και την επανάσταση, θέτει τους ευρωπαϊκούς λαούς ενώπιον μιας τελικής απόφασης: σε τι θέλουν να ανήκουν, στη Δύση ή σε μια δεύτερη Δύση που ξεκινά πιο πέρα από τη Δύση;
Η Ρωσία και η Γερμανία σήμερα, η καθεμία με τον δικό της τρόπο, μοιράζονται το γεγονός ότι βρίσκονται σε μια διάσταση χάους και όχι σε μια ανόργανη κατάσταση, με τις ασφαλέστερες και φαινομενικά πιο συμπαγείς, αλλά ήδη άκαμπτες και επομένως πολύ εύκολες στη διάσπαση, μορφές ζωής που προορίζονται για χώρες ενός νικηφόρου πολιτισμού. Η Ρωσία παρέμεινε πάντα κοντά σε αυτό που είναι οργανικό. Η Γερμανία αποκαθίσταται στο οργανικό. Μαζί με τις ευκαιρίες ιμπεριαλιστικής φύσης, μας αφαιρούνται ακόμη και εκείνες οι πολιτιστικές. Υπό το βάρος της Ειρήνης των Βερσαλλιών, δεν διαθέτουμε πλέον ούτε τα μέσα για να οδηγήσουμε τον πολιτισμό σε εκείνη την ολοκλήρωση που θα ήταν ο προορισμός του, αλλά που θα ήταν επίσης η προϋπόθεση για την παρακμή του. Κάποτε αποδώσαμε στον Νότο αυτό που του άξιζε. Και στο τέλος διαμαρτυρηθήκαμε εναντίον του Νότου. Τώρα για πολύ καιρό έχουμε παραχωρήσει στη Δύση ότι της οφείλεται, ή ίσως ότι δεν της οφείλεται πλέον. Το μόνο που απομένει, είναι η διαμαρτυρία κατά της Δύσης.
Οι Ρώσοι αποτελούν μέρος αυτής της διαμαρτυρίας ως φυλή. Στο σύνολό τους, αποτελούν μια σιωπηλή διαμαρτυρία που περιμένει αιώνια απειλητικά. Αυτό μας ενώνει αλλά ταυτόχρονα μας διαφοροποιεί. Εμείς είμαστε αυτή η ίδια διαμαρτυρία, αλλά είμαστε ως επίγνωση. Είμαστε εκτεθειμένοι στην επιθετικότητα και επομένως μπορούμε να επιβληθούμε μόνο μέσω αντεπίθεσης. Το καθήκον μας δεν είναι να είμαστε η χώρα της διαμαρτυρίας, αλλά να γίνουμε ο λαός της διαμαρτυρίας. Το μόνο που απομένει είναι να ηγηθούμε της διαμαρτυρίας κατά της Δύσης. Πώς είναι δυνατόν ο κόσμος να ανήκει στα παλιά και παρακμάζοντα έθνη της Δυτικής Ευρώπης, ενώ οι νέοι και ζωηροί λαοί δεν έχουν γη, θάλασσα, αέρα ή ελευθερία για να ζήσουν; Η έρημος μεγαλώνει. Αλίμονο σε όσους κρύβουν μέσα τους τη Δύση! Οι άνθρωποι της Δύσης, που είναι πρώτοι σήμερα, θα είναι τελευταίοι αύριο. Οι νέοι λαοί θα ξεσηκωθούν ενάντια στους ηλικιωμένους λαούς.
* Το 1874, ο Nietzsche δημοσίευσε τους “Άκαιρους Διαλογισμούς”, ή “Περί της Χρήσης και της Βλάβης της Ιστορίας για τη Ζωή”, ένα αμφιλεγόμενο έργο που στόχευε επίσης να δώσει απαντήσεις σε ορισμένα θεμελιώδη ερωτήματα: υπάρχει πρόοδος στην ιστορία; Πώς μπορεί η ιστορία να ωφελήσει την ανθρώπινη ζωή; Ο Νίτσε υποστήριξε ότι, πρώτα και κύρια, η ιστορία υπηρετεί τη ζωή και, πάνω απ’ όλα, τη δράση, αναδεικνύοντας την πρακτική της χρησιμότητα.
