Κανείς δεν μπορεί πλέον να πιστέψει στην αλήθεια του καθεστώτος που ονομάζεται αντιπροσωπευτική φιλελεύθερη δημοκρατία. Οι τρεις όροι, όπως και η γραφή στο κτίριο του Κόμματος στο μυθιστόρημα “1984”, πρέπει να διαβαστούν ανάποδα. Η δύναμη του λαού (δημοκρατία) ξεθωριάζει στην κυριαρχία μη εκλεγμένων δυνάμεων (χρηματοοικονομικά, οικονομία, τεχνοκρατία, διεθνικοί οργανισμοί) και στην απόδειξη ότι τα υπολείμματα της λαϊκής βούλησης έχουν καταληφθεί από κομματικές κλίκες και γραφειοκρατικές ολιγαρχίες. Ο όρος φιλελεύθερος έχει πάψει να σχετίζεται με την ελευθερία, μεταμορφώνοντας τον εαυτό του στη νομιμοποίηση της ιδιωτικοποίησης του κόσμου και στον αποκλεισμό οποιωνδήποτε οικονομικών, ηθικών ή συμπεριφορικών ορίων. Το πόσο λίγο αντιπροσωπεύει το σύστημα τους πολίτες αποδεικνύεται από τη συνεχή διάβρωση της βάσης των ψηφοφόρων, καθώς και από τις ρυθμιστικές παγίδες, τα εμπόδια στην απόκτηση ακόμη και δικαιώματος σε μια έδρα στο κοινοβούλιο και τις αμέτρητες πρακτικές δυσκολίες που εμποδίζουν τη συμμετοχή στον δημόσιο διάλογο. Η λεγόμενη δημοκρατία είναι εξ ολοκλήρου πλουτοκρατία, η κυριαρχία του χρήματος: το γυμνό πρόσωπο της «ανοιχτής κοινωνίας», κλειστό σε όσους δεν συμμερίζονται τις προϋποθέσεις της, όπως θεωρητικοποιήθηκε από τον Καρλ Πόπερ.
Η τελευταία απόδειξη είναι η πολεμική φρενίτιδα των ολιγαρχιών, παρά τα στοιχεία της λαϊκής διαφωνίας. Ο τρέχων πόλεμος στο Ιράν αποκαλύπτει την απαράδεκτη υποκρισία της ιεραρχίας της ΕΕ. Στρατιωτικά ανίσχυροι, χωρίς καν να έχουν προειδοποιηθεί από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ για το τι επρόκειτο να συμβεί, εξέδωσαν μια δήλωση την οποία μοιραζόμαστε με τους κωμικούς στο Zelig [ΣΧΟΛΙΟ: διάσημο κλαμπ καμπαρέ στο Μιλάνο, το οποίο έγινε επίσης πολύ γνωστό τηλεοπτικό show (Zelig TV)]. Καταδικάζουν την απάντηση του Ιράν εναντίον των «κυρίαρχων κρατών» (τον βομβαρδισμό αμερικανικών βάσεων και συμφερόντων σε διάφορες αραβικές μοναρχίες) αλλά όχι την επιθετικότητα εναντίον του εξίσου κυρίαρχου Ιράν. Θα ήταν διασκεδαστικό, αν δεν μιλούσαμε για τραγωδίες, να τονίσουμε τον βαθμό δουλοπρέπειας του Τύπου και την «κουλτούρα» των φιλελεύθερων δημοκρατιών, ομόφωνα εναντίον του Ιράν, το οποίο δικαίως κατηγορείται για παραβιάσεις των πολιτικών δικαιωμάτων, σίγουρα όχι λιγότερο από εκείνες που συμβαίνουν καθημερινά στη Σαουδική Αραβία, στα Εμιράτα και σε άλλα «κυρίαρχα» κράτη - μπορώ να γελάσω; - στην περιοχή. Περιοχές γεμάτες αμερικανικές βάσεις, βιτρίνες πολυτέλειας και τεχνολογίας, ευλογημένες από το πετροδολάριο, υποστηριζόμενες από την ημι-δουλειακή εργασία εκατομμυρίων μεταναστών, χωρίς δικαιώματα, που βρίσκονται στριμωγμένοι σε απαίσιους κοιτώνες μακριά από τα φώτα των τεχνο-οικονομικών μουσικών αιθουσών. Χώρες που κυριαρχούνται από διεφθαρμένες κληρονομικές αριστοκρατίες όπου κανένας κανόνας της δυτικής δημοκρατίας δεν γίνεται σεβαστός. Ποιον νοιάζει: είναι με το μέρος μας, ξεπλένουν τις βρώμικες συμφωνίες μας, μας επιτρέπουν να κάνουμε business στη σκιά των κλιματιζόμενων ουρανοξυστών, είναι άνετα καταφύγια για τους πλούσιους που έχουν καταφέρει να μεγαλουργήσουν στα μέρη μας.
Μια προϋπόθεση για έναν προβληματισμό σχετικά με τη χρεωκοπία των φιλελεύθερων δημοκρατιών, οι οποίες βιώνουν ένα αυξανόμενο παράδοξο: παρουσιάζονται ως εγγυητές των πολιτικών ελευθεριών, ωστόσο πολλαπλασιάζουν τους ρυθμιστικούς μηχανισμούς που περιορίζουν, ελέγχουν και ρυθμίζουν την ατομική και συλλογική συμπεριφορά. Τα μέτρα που καταπολεμούν την ελευθερία δεν παρουσιάζονται ποτέ για αυτό που είναι - περιορισμοί, υποχρεώσεις, απαγορεύσεις - αλλά δικαιολογούνται συστηματικά στο όνομα αρχών που θεωρούνται ανώτερες: υγεία, ασφάλεια, καταπολέμηση του μίσους, αλληλεγγύη, προστασία του περιβάλλοντος κ.ο.κ. Το σύστημα ισχυρίζεται ότι είναι ουδέτερο από άποψη αξιών και αξιολογίας, αλλά νομιμοποιείται με όρους αρετής: ένα νεοσύστατο ηθικό κράτος. Η συχνά επαναλαμβανόμενη διαδικασία λειτουργεί ως εξής: εισάγεται ένας περιορισμός (απαγόρευση, φόρος, υποχρέωση, επιτήρηση). Αυτό δικαιολογείται από μια ηθική αξία που παρουσιάζεται ως προφανής, αυτονόητη: διάσωση ανθρώπινων ζωών, προστασία παιδιών, υπεράσπιση του πλανήτη από οικολογικές καταστροφές, υποδοχή προσφύγων. Η εξουσία ενισχύεται ενώ η διαφωνία εξουδετερώνεται, υποβιβαζόμενη στην ανηθικότητα και το κακό. Η συνεχής προσφυγή στην αρετή για να δικαιολογηθεί η επέκταση της κανονιστικής σφαίρας εξηγεί τη δυσκολία της κριτικής, η οποία δυσφημείται επειδή είναι ανεύθυνη, αναίσθητη, εξτρεμιστική (;).
Αυτός ο μετασχηματισμός πηγάζει από την απώλεια της εξωτερικής κυριαρχίας των κρατών: νόμισμα, εμπόριο, διπλωματία, άμυνα και σύνορα. Οι εξουσίες έχουν μεταβιβαστεί σε υπερεθνικούς φορείς (ΕΕ, ΕΚΤ, ΝΑΤΟ, ΠΟΥ). Οι εθνικές κυβερνήσεις, στερημένες πραγματικής κυριαρχίας, δικαιολογούν την επιμονή τους με την εσωτερική νομοθετική τους υπέρβαση εις βάρος των πολιτών-υπηκόων τους. Όσο λιγότερο κυρίαρχο είναι ένα κράτος, τόσο πιο απαιτητικό γίνεται: αντισταθμίζει τη διεθνή αδυναμία με ασφυκτικό έλεγχο επί της ιδιωτικής συμπεριφοράς, ακόμη και μέχρι σημείου εξαναγκασμού, παράγοντας μια μορφή ήπιου ολοκληρωτισμού στον οποίο η ελευθερία αναστέλλεται στο όνομα ενάρετων κινήτρων, το αντίθετο των φιλελεύθερων αξιώσεων.
Ο ήπιος δεσποτισμός φαίνεται να λειτουργεί καλύτερα με προοδευτικούς ηγεμόνες, υποστηρικτές μιας νέας, ανεστραμμένης ηθικής. Στο όνομα της ισότητας, της ένταξης, της καταπολέμησης των διακρίσεων και της περιβαλλοντικής σωτηρίας, παράγουν κανόνες και ιδέες που πλαισιώνουν, παρακολουθούν και διορθώνουν τη δημόσια και ιδιωτική συμπεριφορά. Κληρονόμοι του πολιτικού μεσσιανισμού που κάποτε στόχευε στην απελευθέρωση της ανθρωπότητας επεκτείνοντας τα συλλογικά δικαιώματα, έχουν μετατρέψει το προστατευτικό κράτος πρόνοιας σε ένα επεμβατικό κράτος-κηδεμόνα, επιφορτισμένο όχι με την αναδιανομή του πλούτου αλλά με τη διόρθωση συμπεριφορών, την πειθαρχία στις συνήθειες και τη λογοκρισία απόψεων στο όνομα νέων αρετών. Οποιαδήποτε διαφωνία είναι ύποπτη: η αντίθεση στον κανόνα κάνει κάποιον να φαίνεται οπισθοδρομικός, αντιδραστικός και, πάνω απ 'όλα, ανήθικος. Οι συντηρητικοί (τόσο οι φιλελεύθεροι όσο και οι δευτεραγωνιστές τους) δεν είναι και τόσο διαφορετικοί. Όπου κάποιοι επικαλούνται την ισότητα, άλλοι κηρύττουν την τάξη, τη σταθερότητα και την ασφάλεια. Και οι δύο συγκλίνουν προς το ίδιο αποτέλεσμα: τον ριζωματικό πολλαπλασιασμό των κανόνων που καταπνίγουν την κοινωνία και συνθλίβουν το άτομο.
Το παράδειγμα της ΕΕ είναι διαφωτιστικό: από τους εξωτερικούς περιορισμούς στην εξουσία του χρηματοπιστωτικού συστήματος μέχρι την Πράσινη Συμφωνία (Green Deal) και τον Νόμο περί Ψηφιακών Υπηρεσιών (Digital Services Act), η ολιγαρχία ασκεί μια εξουσία που μετατρέπει την τυπικά δημοκρατική πρακτική σε αυτόματο πιλότο, με τη διακομματική συναίνεση των μεγάλων πολιτικών οικογενειών. Ο ήπιος δεσποτισμός είναι το σήμα κατατεθέν του παρακμάζοντος καθεστώτος της μεταμοντέρνας φιλελεύθερης δημοκρατίας. Η αρετή δικαιολογεί τη συνεχή αύξηση του ελέγχου, δηλαδή την προοδευτική μείωση των ελευθεριών. Ένας τομέας όπου αυτός ο μηχανισμός είναι σαφώς εμφανής είναι η μετανάστευση. Οι κυβερνήσεις επικαλούνται συνεχώς την ανθρωπιστική αρετή: καλωσορίζουν τους πρόσφυγες, βοηθούν τους μετανάστες, ασκούν αλληλεγγύη. Αυτές οι ηθικές δικαιολογίες γίνονται αδιαμφισβήτητες παγίδες, άλλοθι για τη νομιμοποίηση καταστροφικών πολιτικών.
Οι συγκεκριμένες επιπτώσεις της ανεξέλεγκτης μετανάστευσης εκδηλώνονται με την αύξηση της εγκληματικότητας και της ανασφάλειας, καθώς και με την παραμόρφωση και τη διαίρεση των κοινωνιών υποδοχής. Οι υπηρεσίες ασφαλείας κινητοποιούνται σύμφωνα με μια μόνιμη λογική έκτακτης ανάγκης, με εκτεταμένη επιτήρηση των δημόσιων χώρων, αποκλείοντας τον συνεχώς αυξανόμενο αριθμό εθνοτικών θυλάκων που έχουν αφεθεί στην τύχη τους. Στο όνομα της ανθρωπιστικής αρετής, η Ευρώπη έχει ανοίξει τα σύνορά της, αλλά έχει αυξήσει τους μηχανισμούς ασφαλείας της. Κάμερες, drones και τεχνολογίες βιομετρικής αναγνώρισης: Ο Μεγάλος Αδελφός παρακολουθεί, ή μάλλον, η διακηρυγμένη αρετή - η γενναιοδωρία προς τους μετανάστες - στην πραγματικότητα ενισχύει τον έλεγχό του επί των Ευρωπαίων. Το μοντέλο μπορεί να οριστεί ως ενάρετη υποκρισία: χωρίς να αναγνωρίζουν την απώλεια της πραγματικής κυριαρχίας, τα κράτη εντείνουν την παρέμβασή τους στην καθημερινή ζωή των συμπολιτών τους, ρυθμίζοντας, γραφειοκρατικοποιώντας και καθιστώντας τις πιο συνηθισμένες συμπεριφορές παράνομες. Ο φιλελεύθερος κανόνας αντιστρέφεται: οτιδήποτε δεν επιτρέπεται ρητά απαγορεύεται και οτιδήποτε δεν απαγορεύεται ρητά δεν επιτρέπεται πλέον.
Ο ηθικολογικός δεσποτισμός δεν απαιτεί βαρβαρότητα: ενεργεί στο όνομα της υγείας, της ασφάλειας, της ισότητας, του περιβάλλοντος και της ανθρωπιστικής αλληλεγγύης, ένα άλλοθι για την κανονιστική φρενίτιδα κατά της ιδιωτικής ζωής. Ο κολασμένος μηχανισμός τροφοδοτεί την ψευδαίσθηση μιας προστατευτικής δύναμης, η οποία στην πραγματικότητα είναι απαιτητική, βαριά και εχθρική. Η λαβή του καταναγκασμού μεταμφιέζεται σε αρετή, στην απόλυτη δικαιολόγηση των μεταμοντέρνων δημοκρατιών που θυσιάζουν την ελευθερία για να κρύψουν την αδυναμία. Δεν είναι ασυνήθιστο τα εύθραυστα ή παράνομα καθεστώτα να τείνουν να καταφεύγουν στην ηθική ρητορική. Όσο περισσότερο στήνουν κλουβιά, τόσο περισσότερο επικαλούνται την αρετή. Όσο περισσότερο εισβάλλουν στις ελευθερίες, τόσο περισσότερο ισχυρίζονται ότι προστατεύουν την υγεία, την ισότητα, το περιβάλλον, την ασφάλεια και τους πιο ευάλωτους. Είναι μια μόνιμη ασπίδα, ένας εκβιασμός που επιτρέπει την απόκρυψη της σφαίρας ελέγχου και απαγόρευσης, εξουδετερώνοντας τη διαφωνία που έχει προληπτικά κηρυχθεί ανήθικη ή εγκληματική. Το καθήκον της κριτικής σκέψης είναι να αποκαλύψει την υποκριτική λογική που παρουσιάζει τον καταναγκασμό ως αρετή. Στόχος είναι η επαναφορά μιας σαφούς εξουσίας στην κορυφή με κυρίαρχες λειτουργίες: υπεράσπιση των συνόρων, απονομή δικαιοσύνης, διασφάλιση της ασφάλειας, με στόχο την αναζωογόνηση συγκεκριμένων ελευθεριών: ελευθερία έκφρασης, σεβασμός της ιδιωτικής ζωής και αναζωογόνηση των τοπικών κοινοτήτων. «Εξουσία πάνω, ελευθερία κάτω», το απόφθεγμα του Charles Maurras· το πλαίσιο για ένα κοινοτικό έργο αποφασισμένο να αποκαταστήσει την αξιοπρέπεια των ελεύθερων ανδρών και γυναικών.
Όσο έχουμε ακόμα χρόνο: η αμφιβολία είναι θεμιτή. Θα επιβιώσει η λέξη δημοκρατία από την πραγματική της ύπαρξη; Θα μπορούσαμε να αποκαλούμε με αυτό το όνομα για χρόνια ένα σύστημα που έχει γίνει μια τέλεια δικτατορία. Οι λέξεις μερικές φορές επιβιώνουν από τις έννοιες που προσδιορίζουν. Αντιλαμβανόμαστε τη φιλελεύθερη δημοκρατία όχι ως σύστημα πολιτικής οργάνωσης, αλλά ως το μόνο νόμιμο, καθολικό σύστημα πέρα από τον χρόνο και τον τόπο. Είμαστε ανίκανοι να αναγνωρίσουμε ότι, όπως κάθε ανθρώπινη επινόηση, είναι προϊόν συγκεκριμένων περιστάσεων και συνθηκών. Συγκεκριμένα, ενός μέρους της Ευρώπης και των λαών που διαμορφώνει, σε συγκεκριμένες καταστάσεις βιομηχανικής ανάπτυξης, πνευματικής βάσης και πολιτιστικής ομοιογένειας. Δεν λειτουργεί παντού ή για κάθε πληθυσμό. Συγκεκριμένα, η δημοκρατία δεν επιβιώνει σε μια πολυπολιτισμική κοινωνία, όπου οι άνθρωποι ψηφίζουν όχι σύμφωνα με τα οικονομικά και κοινωνικά τους συμφέροντα, αλλά σύμφωνα με τη φυλή και τη θρησκεία. Μια έννοια που έχει γίνει ακατανόητη για τον σύγχρονο δυτικό άνθρωπο που υπερηφανεύεται για την εθνική του αδιαφορία και ο οποίος για κάποιο χρονικό διάστημα ακόμη, θα συνεχίσει να ψηφίζει με βάση την ιδεολογία και τα αντιληπτά οικονομικά συμφέροντα.
Αυτό δεν ισχύει για τους πληθυσμούς με τους οποίους μοιραζόμαστε πλέον τον ίδιο εδαφικό και πολιτικό χώρο, έχοντας γίνει «πολίτες» μέσω μιας διαστρέβλωσης της έννοιας, που αρχικά συνδεόταν με τα «παιδιά της Πατρίδας» (enfants de le patrie). Είναι ένα χαμένο παιχνίδι αν δεν καταφέρουμε να κατανοήσουμε την πραγματικότητα. Αν όλες οι ομάδες που αποτελούν μια πολυπολιτισμική κοινωνία, εκτός από μία, ενεργήσουν πολιτικά υποστηρίζοντας τους συμπατριώτες τους ή τους ομόθρησκούς τους, αυτός ο αφελής λαός, δέσμιος της ηθικολογικής αφαίρεσης, θα ηττηθεί. Ένα παιχνίδι στο οποίο ο φιλελεύθερος ατομικισμός είναι ο ηττημένος.
Είμαστε ακόμα μακριά από τη φυλετική δημοκρατία, αλλά πλησιάζουμε· από επιλογή και αποδεχόμενοι μια επίσημη, ηθικολογική δημοκρατία, έναν παραμορφωμένο καθρέφτη μιας ανεστραμμένης αρετής. Η διάλυση του ιθαγενούς πληθυσμού ήδη καθιστά την δημογραφική αντικατάσταση -την οποία αρνείται ο ιδεολογικός ηθικισμός- κεντρικό στοιχείο στη διαδικασία διαμόρφωσης συναίνεσης, συμπεριλαμβανομένης της εκλογικής συναίνεσης. Ας ελπίσουμε ότι η προπαγάνδα, σε συνδυασμό με τη σχετική υπολειμματική ευημερία, δεν θα μας ωθήσει στα όριά της. Υπάρχει ακόμα το ένστικτο επιβίωσης ή έχει κατακλυστεί από την αφηρημένη οικουμενική λογική; Τα συναισθηματικά μηνύματα ευτυχώς χάνουν την επιρροή τους στις καρδιές των ανθρώπων. Θα είναι αρκετό για να συντρίψουμε την ψεύτικη, νεο-ενάρετη δημοκρατία ή θα πεθάνουμε χωρίς να βγάλουμε ούτε έναν στεναγμό;
