Η ιστορία του ιταλικού περιοδικού επιστημονικής φαντασίας URANIA ξεκινά το 1952, σε μια εποχή κατά την οποία η επιστημονική φαντασία ήταν ακόμη ελάχιστα γνωστή στην Ιταλία. Για περισσότερες από επτά δεκαετίες, το Urania παρουσίασε στο ιταλικό αναγνωστικό κοινό σημαντικούς συγγραφείς και έργα του είδους, επηρεάζοντας σημαντικά τη διάδοση της επιστημονικής φαντασίας στη χώρα. Στις σελίδες του περιοδικού δημοσιεύτηκαν έργα σημαντικών συγγραφέων, ξεκινώντας από τη Χρυσή Εποχή της ε.φ [*]., μέχρι τις μέρες μας.
Το 1952, ο ιταλικός εκδοτικός οίκος Mondadori κυκλοφόρησε ταυτόχρονα ένα περιοδικό επιστημονικής φαντασίας με σύντομες ιστορίες, με τίτλο Urania Rivista (Urania Περιοδικό) και μια σειρά μυθιστορημάτων με τίτλο I romanzi di Urania (Τα Μυθιστορήματα του Urania), που πήραν το όνομά τους από την Ουρανία, τη μούσα της αστρονομίας. Το περιοδικό Urania Rivista αντλούσε το υλικό του κυρίως από αμερικανικά περιοδικά της εποχής όπως τα Galaxy Science Fiction, Astounding Science Fiction κ.λπ. Φιλοξένησε διηγήματα των Ray Bradbury, Fredric Brown, Robert A. Heinlein, Isaac Asimov, Fritz Leiber, Richard Matheson, Murray Leinster, A. E. Van Vogt, John Wyndham, Poul Anderson, L. Ron Hubbard, Theodore Sturgeon, John W. Campbell, Robert Sheckley, Clifford D. Simak κ.α.
Εκτός από διηγήματα, το Urania Rivista, ακολουθώντας το πρότυπο των αμερικανικών περιοδικών επιστημονικής φαντασίας της εποχής, περιείχε στήλες αλληλογραφίας, επιστημονικές εκλαϊκεύσεις, «παράξενα» γεγονότα, παρουσίαση κινηματογραφικών ταινιών ε.φ. κ.λπ.
Οι δύο σειρές κυκλοφορούσαν μια φορά το μήνα. Ωστόσο, το περιοδικό δεν κατάφερε να αποκτήσει επαρκές αναγνωστικό κοινό και σταμάτησε την κυκλοφορία του μετά από μόλις 14 τεύχη, το 1953. Αντίθετα, η εκδοτική σειρά των μυθιστορημάτων, γνώρισε μεγάλη αποδοχή.
Επομένως το Urania παρέμεινε συνδεδεμένο με τα μυθιστορήματα (I romanzi di Urania).
Το πρώτο βιβλίο της σειράς, που κυκλοφόρησε στα περίπτερα της Ιταλίας στις 10 Οκτωβρίου 1952, ήταν το Le sabbie di Marte (Οι Άμμοι του Άρη) του Βρετανού συγγραφέα Arthur C. Clarke. Η έκδοση αυτή αποτέλεσε την αφετηρία μιας εκδοτικής πορείας που θα διαρκούσε περισσότερο από επτά δεκαετίες.
Η σειρά «I romanzi di Urania» εκδιδόταν αρχικά κάθε δέκα ημέρες. Στη συνέχεια, για ένα σύντομο χρονικό διάστημα, έγινε εβδομαδιαία (1955–1956) και ακολούθως κυκλοφορούσε ανά δεκαπενθήμερο, μέχρι που το 1957 πήρε το απλό όνομα URANIA. Παρέμεινε μια δεκαπενθήμερη έκδοση μέχρι το τεύχος 766 (1979), όταν επανήλθε ξανά σε εβδομαδιαία, με μηνιαία κυκλοφορία σχεδόν 100.000 αντιτύπων. Επέστρεψε και πάλι σε δεκαπενθήμερη έκδοση με το τεύχος 896 (1981) μέχρι το 2004, που έγινε και παρέμεινε μηνιαία έκδοση.
Βασικό πρόσωπο της δημιουργίας της σειράς ήταν ο Giorgio Monicelli (1910-1968), εκδότης, μεταφραστής και επιμελητής, ο οποίος συνδέεται επίσης με την καθιέρωση του ιταλικού όρου fanta-scienza (φαντα-επιστήμη) που εξελίχθηκε στο «fantascienza», ως απόδοση του «science fiction» (επιστημονική φαντασία).
Ο Monicelli παρέμεινε στην αρχισυνταξία του Urania από το 1952 έως το 1961 και αποχώρησε λόγω διαφωνιών με τον θείο του Arnoldo Mondadori, αλλά και λόγω προβλημάτων υγείας που αντιμετώπιζε. Η σειρά παρέμεινε για ένα μικρό χρονικό διάστημα υπό τη διεύθυνση της Andreina Negretti, μέχρι την άφιξη των Carlo Fruttero και Franco Lucentini, οι οποίοι ανέλαβαν την επιμέλεια του περιοδικού από το 1964 και για περισσότερα από 20 χρόνια. Αρχικά, τη διεύθυνση της σειράς ανέλαβε ο Carlo Fruttero, ενώ στη συνέχεια συνεργάστηκε μαζί του ο Franco Lucentini. Η μακροχρόνια συνεργασία τους αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες περιόδους στην ιστορία του Urania. Οι Fruttero και Lucentini ήταν αυτοί που έφεραν τo Urania στα ύψη της δημοτικότητας. Η επιλογή των έργων και ο τρόπος παρουσίασής τους από τους δύο επιμελητές συνέβαλαν στη διαμόρφωση της εικόνας που απέκτησε η επιστημονική φαντασία στην Ιταλία. Όπως είχε πει ο μετέπειτα διευθυντής του περιοδικού, Giuseppe Lippi «Το όραμα των Fruttero & Lucentini ήταν αυτό της εκλεπτυσμένης, λαμπρής ψυχαγωγίας, με γενναιόδωρες παραχωρήσεις στην περιπέτεια και το μυστήριο».
Ωστόσο, η περίοδος αυτή έχει αποτελέσει αντικείμενο κριτικής από μελετητές και αναγνώστες, κυρίως σχετικά με τις μεταφράσεις, τις περικοπές και τις εκδοτικές παρεμβάσεις σε ορισμένα έργα. Η διαχείρισή των Fruttero και Lucentini παρέμεινε αμφιλεγόμενη λόγω των πολυάριθμων αυθαίρετων επιλογών των έργων που δημοσιευόταν στο περιοδικό, αλλά και λόγω του αποκλεισμού σημαντικών συγγραφέων και έργων του είδους υπέρ άλλων που θεωρούνταν πιο εμπορεύσιμα. Πολλές μεταφράσεις κρίθηκαν ότι δεν ήταν πάντα στο ύψος των περιστάσεων ενώ υπήρξαν και αντιδράσεις για την άσκηση λογοκρισίας σε αρκετά από τα έργα που δημοσιεύτηκαν ώστε το περιεχόμενό τους να προσαρμοσθεί στην ηθική της εποχής. Σε πολλά έργα έγιναν περικοπές, ώστε το κείμενο να μην ξεπερνά τον περίπου σταθερό αριθμό σελίδων που έπρεπε να έχει κάθε τόμος. Υπήρξαν αρκετές εντυπωσιακές περιπτώσεις, όπως το “L'occhio nel cielo” ("Το Μάτι στον Ουρανό") του Φίλιπ Κ. Ντικ, το οποίο μειώθηκε κατά το ένα τρίτο, ή το μυθιστόρημα του Κλίφορντ Ντ. Σίμακ “Anni senza fine” ("Χρόνια Χωρίς Τέλος"), το οποίο μειώθηκε περίπου κατά το ήμισυ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο ίδιος ο Λουτσεντίνι έφτασε στο σημείο να ξαναγράψει το φινάλε ορισμένων έργων, όπως π.χ. αυτό της ιστορίας “Il piccolo assassino” ("Ο Μικρός Δολοφόνος") του Ρέι Μπράντμπερι ή το μυθιστόρημα “Il Sole Nudo” ("Ο Γυμνός Ήλιος") του Ισαάκ Ασίμοφ.
Επίσης, για το διάσημο δίδυμο, η ιταλική ή η ευρωπαϊκή επιστημονική φαντασία αποτελούσε ταμπού: στα είκοσι τρία χρόνια που διαχειρίζονταν τη σειρά, δημοσίευσαν μόνο έναν Ιταλό συγγραφέα (Aldo Palazzeschi, με το διήγημα «Το Μαύρο Σημείο») και έναν Γάλλο, τον Jacques Spitz».
Ο Franco Forte είναι ο σημερινός διευθυντής των εκδοτικών σειρών της Mondadori, στις οποίες περιλαμβάνεται και το Urania.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία του Urania είναι τα εξώφυλλά του. Πολλά από αυτά παρουσίαζαν εντυπωσιακές εικόνες με διαστημόπλοια, εξωγήινα όντα, αφιλόξενους πλανήτες, ρομπότ, φανταστικούς κόσμους κ.λπ. Οι εικόνες αυτές έγιναν σημαντικό κομμάτι της ταυτότητας του Urania. Ακόμη και σήμερα, πολλά παλιά εξώφυλλα θεωρούνται χαρακτηριστικά παραδείγματα της αισθητικής της επιστημονικής φαντασίας του 20ού αιώνα.
Αρχικά την εικονογράφηση των εξωφύλλων ανέλαβαν οι Kurt Caesar, Carlo Jacono και Luigi Garonzi,
Ο Kurt Caesar (πραγματικό όνομα Kurt Kaiser,1906-1974), Γερμανός καλλιτέχνης που εργάστηκε στην Ιταλία, δημιούργησε εντυπωσιακές εικόνες για το περιοδικό: αστροναύτες, εξωγήινους κόσμους, τεράστια διαστημόπλοια, παράξενα τέρατα και φουτουριστικές πόλεις. Ο Caesar υπήρξε ο δημιουργός περισσότερων από 200 πολύχρωμων εξώφυλλων του περιοδικού.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, η εικονογράφηση των εξώφυλλων του περιοδικού ανατέθηκε στον Karel Thole (1914-2000), έναν Ολλανδό καλλιτέχνη, που είχε μετακομίσει με την οικογένειά του στο Μιλάνο στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Η σουρεαλιστική, σκοτεινή αισθητική του Karel Thole, έδωσε στο Urania μια εντελώς ξεχωριστή οπτική ταυτότητα για περισσότερο από 20 χρόνια.
Το 1996, η σειρά άλλαξε εντελώς τον γραφιστικό σχεδιασμό και τη μορφή της. Τα εξώφυλλα δεν σχεδιάζονταν πλέον από έναν μόνο εικονογράφο, αλλά από διάφορους καλλιτέχνες, όπως ο Maurizio Manzieri (μέχρι το 1999), ο Massimo Resostolato, ο Jacopo Bruno (μέχρι το 2000). Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, συνέβαλαν επίσης καλλιτέχνες όπως οι Cesare Croce, Pierluigi Longo, Paolo Barbieri, Ferenc Pinter, Vincente Segrelles, Oscar Chiconi, Marco Patrito και Franco Brambilla.
Με την πάροδο των ετών, το Urania έχει λανσάρει πολυάριθμες «θυγατρικές» σειρές: παράλληλες σειρές που εξερευνούν άλλες μορφές έκφρασης του Φανταστικού, όπως κόμικς ή μυθιστορήματα Fantasy, Horror, best sellers, κ.λπ. Άλλες σειρές, ωστόσο, απλώς ανατύπωσαν διάσημα μυθιστορήματα που είχαν κυκλοφορήσει χρόνια νωρίτερα και θεωρούνταν κλασικά.
Μεταξύ των «θυγατρικών σειρών ήταν οι ακόλουθες: I Capolavori di Urania (7 τεύχη, από το 1963 έως το 1964), Urania Millemondi (από το 1971 και μετά), ) Urania Doc Savage (18 τεύχη, από το 1974 έως το 1975), I Classici di Urania (309 τεύχη, από το 1977 έως το 2002), Biblioteca di Urania (12 τεύχη, από τον Μάρτιο του 1978 έως τον Ιούνιο του 1983), Urania Blu (4 τεύχη, από τον Απρίλιο του 1984 έως τον Απρίλιο του 1985), Urania Fantasy (1η σειρά με 79 κανονικά τεύχη και 5 ειδικά τεύχη, από τον Ιούνιο του 1988 έως τον Νοέμβριο του 1995˙ 2η σειρά με 11 τεύχη, από τον Αύγουστο του 2001 έως τον Οκτώβριο του 2008), Urania Argento (14 (τεύχη, από τον Μάρτιο 1995 έως τον Φεβρουάριο 1996), Urania Speciali (από το 1998), Urania Jumbo (από τον Ιούλιο του 2013), Urania Fumetti (3 τεύχη, το 2000), Urania Resident Evil (6 τεύχη, από το 2001 έως το 2002), Urania Collezione (από το 2003 και μετά), Urania - Le grandi saghe (10 τεύχη, από τις 10 Ιουλίου 2006 έως το 2009), Urania - Le grandi saghe fantasy (από τις 10 Ιουλίου 2007), I Libri di Urania (34 τεύχη, από τον Δεκέμβριο του 1992 έως τον Μάιο του 1996), Urania Horror (13 τεύχη, από τον Ιούλιο του 2008 έως τον Αύγουστο του 2017), Epix (15 τεύχη, από τον Ιούνιο του 2009 έως τον Ιούνιο του 2010).
Το περιοδικό Urania είναι μία από τις μακροβιότερες εκδοτικές σειρές επιστημονικής φαντασίας στον κόσμο. H συμβολή του στη διάδοση της λογοτεχνίας επιστημονικής φαντασίας στην Ιταλία είναι τεράστια. Μέσα από τα βιβλία του, οι αναγνώστες γνώρισαν διάσημους συγγραφείς ε.φ. και ταξίδεψαν σε φανταστικούς κόσμους, στο απέραντο διάστημα και στο μέλλον της Ανθρωπότητας. Για πολλές δεκαετίες αποτέλεσε βασικό μέσο γνωριμίας του ιταλικού αναγνωστικού κοινού με τη διεθνή λογοτεχνία του είδους και συνέβαλε στη διαμόρφωση μιας ιδιαίτερης παράδοσης γύρω από την επιστημονική φαντασία στην Ιταλία. Παρά τις σημαντικές αλλαγές στον χώρο των εκδόσεων, την ανάπτυξη του διαδικτύου και την εμφάνιση των ηλεκτρονικών βιβλίων, το Urania εξακολουθεί να αποτελεί ενεργή εκδοτική σειρά. Η μακροβιότητα του Urania είναι ιδιαίτερα σημαντική αν ληφθεί υπόψη ότι η επιστημονική φαντασία πέρασε από πολλές διαφορετικές φάσεις κατά τη διάρκεια του 20ού και του 21ου αιώνα. Από τις ιστορίες με περιπέτειες στο αχανές διάστημα και τους εξωγήινους πολιτισμούς, το είδος στράφηκε σταδιακά και σε ζητήματα όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η περιβαλλοντική κρίση, οι κοινωνικές αλλαγές και οι συνέπειες της τεχνολογικής ανάπτυξης.
Ο Giuseppe Lippi, επί μακρόν επιμελητής της σειράς, είχε χαρακτηρίσει το Urania «μηχανή του χρόνου που δεν σταμάτησε ποτέ!».
[*] Η Χρυσή Εποχή της επιστημονικής φαντασίας (Golden Age of Science Fiction) αναφέρεται στην περίοδο από τα τέλη της δεκαετίας του 1930 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1950 περίπου. Η περίοδος αυτή θεωρείται καθοριστική επειδή η επιστημονική φαντασία ωρίμασε ως λογοτεχνικό είδος και απέκτησε μεγάλο αναγνωστικό κοινό.
Στα μυθιστορήματα και διηγήματα της περιόδου αυτής βασικά στοιχεία αποτελούν τα ρομπότ, η τεχνητή νοημοσύνη, τα διαστημόπλοια, οι διαστημικές περιπέτειες, οι μελλοντικές κοινωνίες, οι εξωγήινοι, τα παράλληλα σύμπαντα, τα ταξίδια στο χρόνο κ.λπ.. Σε πολλά απ’ αυτά αντικατοπτρίζονται τόσο η ανάγκη φυγής του ανθρώπου σε φανταστικούς κόσμους, όσο και ο φόβος του για την ανεξέλεγκτη πορεία της ανθρωπότητας προς ένα καταστροφικό μέλλον. Παράλληλα, στη Χρυσή Εποχή αρχίζει να αναπτύσσεται η "σκληρή" επιστημονική φαντασία, η αποκαλυπτική και μετα-αποκαλυπτική ε.φ., οι πολιτικές και κοινωνικές διαστάσεις της ε.φ. Στους συγγραφείς της Χρυσής Εποχής αναγνωρίζουμε εντυπωσιακή ευρηματικότητα, πρωτότυπες ιδέες καθώς και τους μύθους και τα σύμβολα που αποτελούν τη βάση της σύγχρονης ε.φ. Μεταξύ των σημαντικότερων συγγραφέων αυτής της περιόδου ήταν οι Robert A. Heinlein, Theodore Sturgeon, Isaac Asimov, John W. Campbell, Arthur C. Clarke, A. E. Van Vogt, Ray Bradbury, κ.α.
Βιβλιογραφία
Luigi Cozzi (2006): La storia di “Urania” e della fantascienza in Italia. L'era di Giorgio Monicelli, Vol. 1, Profondo Rosso
Luigi Cozzi (2008): La storia di “Urania” e della fantascienza in Italia. Giorgio Monicelli - Il Vagabondo dello Spazio, Vol. 2, Profondo Rosso
Luigi Cozzi (2009): La storia di “Urania” e della fantascienza in Italia. I pionieri dell'infinito, Vol. 3, Profondo Rosso
Luigi Cozzi (2010): La storia di “Urania” e della fantascienza in Italia. I fabbricanti di universi, Vol. 4, Profondo Rosso
Παύλος Γκάσταρης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.