Ο Oswald Spengler στο Μόναχο: Από τον «Πρωσικό Σοσιαλισμό» στον Μύθο του Στρατιώτη της Πομπηίας

 

Ο Oswald Spengler, ένας από τους κύριους θεωρητικούς της Γερμανικής Συντηρητικής Επανάστασης, πέρασε δύο περιόδους της ζωής του στο Μόναχο: την πρώτη το 1901-1902 και τη δεύτερη από το 1911 μέχρι τον θάνατό του το 1936. Ο ερευνητής και συγγραφέας Lionel Baland, παρακολουθεί τη ζωή του στην πρωτεύουσα της Βαυαρίας, του οποίου οι ιδέες της παρακμής, βιώνουν σήμερα μια πλήρη αναβίωση και του οποίου το πιο διάσημο έργο, “Η Παρακμή της Δύσης” (1918 και 1922), γράφτηκε σε αυτήν ακριβώς την πόλη, όπως και τα “Πρωσσισμός και Σοσιαλισμός” (1919), “Άνθρωπος και Τεχνολογία” (1931) και “Τα Αποφασιστικά Χρόνια” (1933).

Γεννημένος το 1880, ο Spengler έφτασε στο Μόναχο για πρώτη φορά ένα βράδυ του Οκτωβρίου του 1901, υποφέροντας από έντονους πονοκεφάλους. Την πρώτη του νύχτα εκεί, τον τσίμπησαν κοριοί. Μετακόμισε στο σπίτι της χήρας του δικαστή Weigel στην οδό Kaulbachstrasse, στην μποέμικη λογοτεχνική και καλλιτεχνική περιοχή του Schwabing. Το 1901-1902, παρακολούθησε μαθήματα στο Πανεπιστήμιο Ludwig-Maximilian. Το Μόναχο εκείνο, των αρχών του αιώνα τον γοητεύει. Η αρχιτεκτονική αυτής της πόλης της τέχνης τον εντυπωσιάζει. Θεωρεί την οδό Ludwigstrasse έναν από τους ομορφότερους δρόμους στον κόσμο. Τα κάστρα που βρίσκονται κοντά στο Μόναχο, χτισμένα με πρωτοβουλία του βασιλιά Λουδοβίκου Β’ της Βαυαρίας, τον επηρεάζουν βαθιά. Στις 27 Δεκεμβρίου 1901 επισκέπτεται το παρεκκλήσι που ανεγέρθηκε κοντά στη λίμνη Starnberg και αφιερώθηκε στη μνήμη του ηγεμόνα που πνίγηκε εκεί. Στις εκκλησίες του Μονάχου διέκρινε τη διαφορά μεταξύ του Καθολικισμού της νότιας Γερμανίας και του Προτεσταντισμού της βόρειας Γερμανίας, από όπου και καταγόταν. Θαύμαζε τον μεγάλο συνθέτη Richard Wagner και τον Ελβετό συμβολιστή ζωγράφο Arnold Böcklin. Ενδιαφέρθηκε για το θέατρο και τις συμφωνικές ορχήστρες του Richard Strauss, ενώ παρακολούθησε και μαθήματα γυμνού σχεδίου.

Τα μέλη του κύκλου που σχηματίστηκε γύρω από τον διάσημο Ρηνανό ποιητή, Stefan George (γνωστός ως «George-Kreis«), έναν από τους εμπνευστές της Γερμανικής Συντηρητικής Επανάστασης, συναντιόντουσαν σε ένα σπίτι κοντά στον Oswald Spengler, στην οδό Kaulbachstrasse. Η Franziska zu Reventlow, η οποία σύχναζε στα μέλη αυτού του κύκλου στο Μόναχο, περιέγραψε στο ρομάντζο της “Herrn Dames Aufzeichnungen oder Begebenheiten aus einem merkwürdigen Stadtteil” την ατμόσφαιρα της εποχής εκείνης, στην μποέμικη λογοτεχνική και καλλιτεχνική περιοχή του Schwabing και έγινε ένα από τα αγαπημένα βιβλία του Spengler. Ο τελευταίος δεν σύχναζε με τα μέλη του κύκλου του ποιητή, με εξαίρεση τον Friedrich Huch και αργότερα τον Karl Wolfskehl, ο οποίος ανήκε στον Κοσμικό Κύκλο του Μονάχου, μαζί με τον Alfred Schuler και τον Ludwig Klages, δύο εμπνευστές διανοούμενους, της Γερμανικής Συντηρητικής Επανάστασης, των οποίων οι ιδέες ο Spengler εκτιμούσε ιδιαίτερα, παρόλο που δεν είχε καμία σχέση μαζί τους.

Επιστροφή στο Μόναχο

Δέκα χρόνια αργότερα, το 1911, μετά τον ξαφνικό θάνατο της μητέρας του, κληρονομεί ένα χρηματικό ποσό που του επιτρέπει να ζει χωρίς να εργάζεται και αποφασίζει να μετακομίσει στην πόλη που αντιπροσωπεύει τον Νότο και την ελευθερία: το Μόναχο. Στόχος του ήταν να αφιερωθεί στην ποίηση και την τέχνη. Απογοητεύτηκε από το στυλ της Art Nouveau, των κτιρίων που κατασκευάστηκαν στα τελευταία του χρόνια και από τους εξπρεσιονιστικούς πίνακες της ομάδας “Der Blaue Reiter” («Ο Γαλάζιος Καβαλάρης»), των Wassily Kandinsky, Franz Marc, August Macke, Gabriele Münter και Paul Klee. Μένει σε δύο επιπλωμένα δωμάτια στην οδό Arcisstraße 38, στη γειτονιά Maxvorstadt, όχι μακριά από την μποέμικη λογοτεχνική και καλλιτεχνική περιοχή Schwabing. Πηγαίνει τα ρούχα του σε ένα πλυντήριο ρούχων στην Schellingstraße, ενώ μια υπάλληλος, η Maria Kirmaier, του έφτιαχνε τις κάλτσες. Το 1914, ο Spengler μετακόμισε στην Agnesstraße 54/1 στην περιοχή Schwabing. Το διαμέρισμα έβλεπε βόρεια, με όλα τα παράθυρα να βλέπουν στην αυλή και αποτελούνταν από τρία δωμάτια. Το σαλόνι περιέχει έπιπλα από μαόνι που κληρονόμησε από την οικογένεια της μητέρας του. Το δωμάτιο με το μεγαλύτερο παράθυρο είναι το γραφείο του, που είναι μια σιδερώστρα, κάτω από την οποία αγωνίζεται να χωρέσει τα πόδια του, τα οποία είναι στριμμένα στο πλάι και στοιβαγμένα το ένα πάνω στο άλλο. Περπατάει χαλαρά στον δρόμο με ένα σακίδιο που περιέχει βιβλία δανεισμένα από τη δημόσια βιβλιοθήκη. Γράφει κυρίως το βράδυ και τρώει σε ακανόνιστες ώρες. Η αδερφή του, η Adele , ζει μαζί του για λίγο καιρό και μετά μετακομίζει.

Ο Πόλεμος

Ο Oswald Spengler δεν συμμετείχε (επειδή δεν ήταν στη φύση του) στην έκρηξη της εθνικιστικής χαράς και ενθουσιασμού ανάμεσα στα πλήθη που συγκεντρώνονταν στην Odeonplatz, στο κέντρο της βαυαρικής πρωτεύουσας κατά το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και έμεινε σπίτι του. Ο ζωγράφος όμως Adolf Hitler, ο οποίος είχε δραπετεύσει από τη στρατιωτική θητεία στην Αυτοκρατορία των Αψβούργων και έφτασε στο Μόναχο ένα χρόνο σχεδόν μετά από αυτόν, συμμετείχε. Και οι δύο άνδρες θεώρησαν θεμελιώδους σημασίας αυτή τη στιγμή . Ο Spengler πιστεύει ότι αντιμετωπίζει «την πιο σημαντική ημέρα στην παγκόσμια ιστορία, που εμπίπτει στη διάρκεια της ζωής του» και πιστεύει ότι αυτό συνάδει με την ιδέα για την οποία γεννήθηκε. Μοιρολατρικός, βλέπει τον πόλεμο ως μια αναπόφευκτη φάση στην παρακμή του φιλόδοξου δυτικού ανθρώπου, καταδικασμένου σε εξάντληση από την ίδια του την άπειρη δυναμική, ενώ ο Hitler γοητεύεται από αυτό το γεγονός και ευχαριστεί τον θεό που του έδωσε την ευκαιρία να ζήσει σε εκείνη την εποχή.

Ο πόλεμος όμως, επηρέασε αρνητικά την οικονομική περιουσία του Spengler. Αναγκάστηκε να κερδίζει χρήματα, δίνοντας διαλέξεις και γράφοντας άρθρα για τον Τύπο. Η οικονομία του πολέμου προκάλεσε δυσκολίες και υπέφερε από την πείνα και το κρύο. Το πρώτο μέρος του βιβλίου «Η Παρακμή της Δύσης», δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο του 1918. Δέχτηκε μια επιθετική κριτική από τον φιλόσοφο Walter Benjamin και τον συγγραφέα και δημοσιογράφο Kurt Tucholsky, αλλά ο Spengler επαινέθηκε από τον Georg Simmel, στον οποίο είχε στείλει ένα αντίτυπο του βιβλίου του, ως συγγραφέα της «σημαντικότερης φιλοσοφίας της ιστορίας από την εποχή του Hegel», κάτι που δεν ήταν ένα μικρό κομπλιμέντο. Το έργο έκανε επίσης μεγάλη εντύπωση στονLudwig Wittgenstein, ο οποίος ενέκρινε την απαισιοδοξία του Spengler και τις γενικές γραμμές της μεθόδου του πάνω στον οικονομολόγο Werner Sombart και στον ιστορικό Edouard Meyer, ο οποίος, μετά από μια πεντάωρη συζήτηση με τον συγγραφέα του βιβλίου «Η Παρακμή της Δύσης», έγινε θαυμαστής και φίλος του.

Ο Max Weber εντυπωσιάστηκε λιγότερο, αλλά παρ’ όλα αυτά κάλεσε τον Spengler να μιλήσει στο σεμινάριο του για την κοινωνιολογία, στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου τον Δεκέμβριο του 1919. Όσο για τον Heidegger, ο οποίος συχνά παραθέτει τον Spengler, αλλά ποτέ δεν του αφιέρωσε μια εις βάθος μελέτη, τον Απρίλιο του 1920 πραγματοποίησε ένα συνέδριο στο Wiesbaden με τίτλο «Η Παρακμή της Δύσης». Το έργο του Spengler επηρέασε έντονα τον Thomas Mann, ο οποίος εκείνη την εποχή προσκολλήθηκε στις ιδέες της Γερμανικής Συντηρητικής Επανάστασης, από την οποία αποστασιοποιήθηκε οριστικά το 1922 και απομακρύνθηκε και από το βιβλίο, όπως και οι αδελφοί Friedrich Georg και Ernst Jünger, δύο άλλοι μεγάλοι στοχαστές της Γερμανικής Συντηρητικής Επανάστασης. Εκείνο το καιρό, ο Oswald Spengler, ένιωσε μια αηδία όταν ο Σοσιαλιστής Επαναστάτης Kurt Eisner ανέλαβε την εξουσία στο Μόναχο στις 7 και 8 Νοεμβρίου 1918 και ήταν σχεδόν αφόρητη γι’ αυτόν αυτή.

Η Δημοκρατία της Βαϊμάρης

Η ήττα της Γερμανίας ήταν ένα τεράστιο σοκ για τον συγγραφέα, καθώς και για τον Hitler. Και οι δύο ήταν αντίθετοι στην επανάσταση του 1918, στη Δημοκρατία και στη Συνθήκη Ειρήνης των Βερσαλλιών. Εκτός από τον οξύ, μικροαστικό αντισημιτισμό του Hitler, ο οποίος είχε ζήσει στη Βιέννη και οι δύο επιθυμούσαν την κατάργηση της Συνθήκης των Βερσαλλιών, ένα ισχυρό Ράιχ ως κέντρο μιας σφαίρας επιρροής, τον εθνικισμό, έναν «γερμανικό σοσιαλισμό» και μια μη κοινοβουλευτική, αυταρχική ηγεσία. Ο Spengler εκείνο τον καιρό, παρακολουθεί μια διάλεξη στο Μόναχο από τον κόμη και συγγραφέα Hermann von Keyserling, σχετικά με την ανασυγκρότηση του γερμανικού πνεύματος. Στο τέλος του συνεδρίου, ορισμένοι συμμετέχοντες συγκεντρώνονται σε μια μικρή επιτροπή: ο μεσαιωνολόγος Friedrich von der Leyen και η σύζυγός του, ο Hermann von Keyserling και η σύζυγός του, το ζεύγος εκδοτών Hugo και Elsa Bruckmann που διευθύνουν το ομώνυμο σαλόνι, ο ιστορικός τέχνης Heinrich Wölfflin και ο Oswald Spengler. Στην συζήτηση, ενώ ο Spengler θεωρεί την παρακμή αναπόφευκτη, ο Keyserling πιστεύει ότι η καταστροφική κατάσταση της εποχής μας, επιτρέπει να προβλέψουμε μια πνευματική αναγέννηση.

Κατά τη διάρκεια του Ιανουαρίου ή Φεβρουαρίου 1919, ο Spengler παραπονέθηκε στον Karl Wolfskehl – έναν από τους προδρόμους της Γερμανικής Συντηρητικής Επανάστασης, πρώην μέλος, στις αρχές του αιώνα, του “Κοσμικού Κύκλου” – ότι αναγκάστηκε να εμπιστευτεί το χειρόγραφο του πρώτου μέρους του έργου του «Η Παρακμή της Δύσης» στον Βιεννέζο εκδότη Braumüller, μακριά από το Μόναχο. Λίγες μέρες αργότερα, ο Wolfskehl συζήτησε το θέμα με τον August Albers, έναν αναγνώστη στον εκδοτικό οίκο C. H. Beck στο Μόναχο. Το 1919, ο εκδοτικός αυτός οίκος δημοσίευσε το “Preußentum und Sozialismus” (Πρωσσισμός και Σοσιαλισμός) – στο οποίο ο Spengler υπερασπίζεται την ιδέα ενός πρωσικού σοσιαλισμού βασισμένου στην πειθαρχία, την ιεραρχία, το αίσθημα του καθήκοντος, τη θυσία για την κοινότητα και την πρωτοκαθεδρία του κράτους και του έθνους, έναντι του ατόμου και των οικονομικών – και το δεύτερο μέρος του έργου «Η Παρακμή της Δύσης» το 1922. Ο εκδοτικός οίκος αυτός, εκδίδει επίσης την τρίτη και τις επόμενες εκδόσεις του πρώτου μέρους του κειμένου «Η Παρακμή της Δύσης».

Στις 21 Φεβρουαρίου 1919, ο Anton von Arco auf Valley, ένας ένθερμος εθνικιστής, δολοφόνησε τον σοσιαλιστή Kurt Eisner. Στις 7 Απριλίου, δημιουργείται η “Βαυαρική Δημοκρατία των Συμβουλίων” από τους αναρχικούς και ριζοσπαστικούς σοσιαλιστές διανοούμενους: τους Ernst Toller, Gustav Landauer, Erich Mühsam, Silvio Gesell και Ernst Niekisch, ο οποίος από το 1926 θα γινόταν ένας από τους κορυφαίους στοχαστές της Γερμανικής Συντηρητικής Επανάστασης και ο κορυφαίος εκπρόσωπος του Εθνικομπολσεβικισμού. Στις 12-13 Απριλίου 1919, οι κομμουνιστές ίδρυσαν τη δεύτερη “Βαυαρική Δημοκρατία των Συμβουλίων”, η οποία κατεστάλη στις 2-3 Μαΐου από τα Frei Korps. Στις 4 Μαΐου, ο Spengler ανέφερε σε έναν φίλο του: «Επιτέλους απελευθερωθήκαμε από την κόλαση αυτών των τεσσάρων εβδομάδων». Ο Ernst Niekisch φυλακίστηκε μετά την καταστολή που οργάνωσαν οι εθνικιστές και διάβασε τα γραπτά του Spengler ενώ βρισκόταν στη φυλακή.

Την άνοιξη του 1920, ο Spengler μετακόμισε από το διαμέρισμά του στο ίδιο κτίριο, στην Agnesstraße 54/1, σε ένα μεγαλύτερο διαμέρισμα στον τρίτο όροφο. Ταξίδεψε σε διάφορα μέρη της Γερμανίας και έτσι μπόρεσε, τη δεύτερη εβδομάδα του Ιουλίου στο Βερολίνο, να συναντήσει τον Arthur Moeller van den Bruck, τον σημαντικότερο ίσως στοχαστή και θεωρητικό της Γερμανικής Συντηρητικής Επανάστασης. Η συνάντηση έγινε σε ένα σπίτι που βρίσκεται στην Motzstraße 22, όπου βρισκόταν το “Juniklub” υπό τη διεύθυνση του Heinrich von Gleichen. Όλοι στοιχεία της Γερμανικής Συντηρητικής Επανάστασης. (ΣτΜ, λεπτομέρειες και παρασκήνια μπορείτε να διαβάσετε στο βιβλιο “Η Συντηρητική Επανάσταση στην Γερμανια” του Armin Moehler, που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Λόγχη). Μέχρι το 1923, συμμετείχε στις δραστηριότητες του παραρτήματος του Juniklub στο Μόναχο, το οποίο διηύθυνε ο ιστορικός Karl Alexander von Müller. Ο Oswald Spengler ήταν σε επαφή με την Elisabeth Förster-Nietzsche, αδελφή του φιλοσόφου Friedrich Nietzsche, ενός από τους εμπνευστές της Γερμανικής Συντηρητικής Επανάστασης.

Το 1924, ενώ ο Hitler ήταν φυλακισμένος στο Landsberg μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 1923, ο Gregor Strasser προσπάθησε να πείσει τον Spengler να δημοσιεύσει κάποια άρθρα σε μια εθνικοσοσιαλιστική εφημερίδα, κάτι που ο τελευταίος αρνήθηκε κατηγορηματικά, καθώς πίστευε ότι η πολιτική πρέπει να βασίζεται σε γεγονότα και σκέψεις και όχι στον ρομαντισμό των συναισθημάτων που απέδιδε στον Εθνικοσοσιαλισμό. Το 1925 μετακόμισε στην Widenmayerstraße 26. Η αδερφή της Hildegard Kornhardt-Spengler, της οποίας ο σύζυγος Fritz είχε πεθάνει στο μέτωπο κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και η κόρη της Hilde, μετακόμισαν στο Μόναχο και έζησαν με τον Oswald Spengler. Ο συγγραφέας έκανε βόλτες, μερικές φορές συνοδευόμενος από την αδερφή του και πήγαινε στο θέατρο. Στις 3 Αυγούστου 1931, ο Karl Wolfskehl ήρθε να τους επισκεφτεί.

Το Τρίτο Ράιχ

Μετά την άνοδο του Hitler στην εξουσία στις 30 Ιανουαρίου 1933, ο Oswald Spengler συναντήθηκε μαζί του στις 25 Ιουλίου 1933, από τις 12:30 έως τις 2:00 μ.μ., στο Bayreuth. Τον Αύγουστο του έστειλε το έργο του “Τα Αποφασιστικά χρόνια”. Ο Hitler του έστειλε ένα επίσημο ευχαριστήριο μήνυμα για το δώρο. Το βιβλίο έγινε αντιληπτό από τους Εθνικοσοσιαλιστές ως μια κριτική του συστήματος που είχαν εγκαθιδρύσει, ενώ ο Spengler διατήρησε πλήρη απόσταση από αυτούς. Μετά την ομιλία που εκφώνησε στο Πανεπιστήμιο του Marburg ο Εθνικοσυντηρητικός αντιπρύτανης Franz von Papen στις 17 Ιουνίου του 1934, η οποία γράφτηκε από τον θεωρητικό της Γερμανικής Συντηρητικής Επανάστασης Edgar Julius Jung, και αμφισβήτησε ορισμένες πτυχές του νέου καθεστώτος που συνδέονταν με τον Εθνικοσοσιαλισμό, ξέσπασε η Νύχτα των Μεγάλων Μαχαιριών. Μεταξύ των θυμάτων των Εθνικοσοσιαλιστών ήταν, μετά από μια σύγχυση με ένα άλλο άτομο, ο μουσικοκριτικός Willi Schmid, τον οποίο ο Oswald γνώριζε προσωπικά και ο Εθνικοσοσιαλιστής από την πιο αριστερή πτέρυγα του κόμματος, Gregor Strasser, ο οποίος αλληλογραφούσε με τον Spengler, καθώς και ο πρώην Εθνικοσυντηρητικός καγκελάριος Kurt von Schleicher. Ο Edgar Julius Jung δολοφονήθηκε επίσης κατά τη διάρκεια της Νύχτας των Μεγάλων Μαχαιριών.

Την 1η Μαΐου 1935, ενώπιον ενός πλήθους ενάμισι εκατομμυρίου ανθρώπων που συγκεντρώθηκαν στο Tempelhof του Βερολίνου, ο Hitler δήλωσε: «Ένας συγγραφέας συνόψισε τις απόψεις του για την εποχή σε ένα βιβλίο που ονόμασε “Η Παρακμή της Δύσης”. Είναι αυτό πράγματι το τέλος της ιστορίας μας και του λαού μας; Όχι! Δεν μπορούμε να το πιστέψουμε! Δεν πρέπει να είναι η παρακμή της Δύσης, αλλά η ανάσταση των δυτικών λαών!». Ο Oswald Spengler πέθανε από καρδιακή προσβολή στις 8 Μαΐου 1936, στο διαμέρισμά του στο Μόναχο. Τάφηκε στο Nordfriedhof («Βόρειο Νεκροταφείο») στην περιοχή Schwabing, όπου αναπαύεται στην κρύπτη ο Alfred Schuler,, μέλος του “Κοσμικού Κύκλου” και ένας από τους εμπνευστές της Γερμανικής Συντηρητικής Επανάστασης, την οποία αργότερα διατύπωσε ο Armin Mohler. Ο Schuler και η σύζυγός του, Edith , είναι θαμμένοι σε τάφο σε αυτό το νεκροταφείο.

Σήμερα φαίνεται να βιώνουμε αυτό που ο Oswald Spengler αποκαλεί την τελική φάση της παρακμής, δηλαδή την τελευταία μάταιη προσπάθεια ανάκαμψης πριν από την τελική κατάρρευση, που αντιπροσωπεύεται από την έλευση των Καισάρων. Πέρα από το ζήτημα της διαφοράς μεταξύ της προλεταριακής πλευράς του Εθνικοσοσιαλισμού και της μάλλον αριστοκρατικής πλευράς του Πρωσισμού του Spengler, καθώς και το γεγονός ότι ο τελευταίος επικρίνει τον Εθνικοσοσιαλισμό για τον ρομαντισμό του και την έλλειψη πνευματικού βάθους, η διαίρεση μεταξύ του Hitler και του Spengler, φαίνεται να επανεμφανίζεται σήμερα στη Ευρώπη , μεταξύ εκείνων που πιστεύουν ότι η ανάκαμψη είναι δυνατή χάρη σε ριζικές αλλαγές και εκείνων που πιστεύουν ότι όλα έχουν πλέον χαθεί. Για τους τελευταίους, δεν έχουμε άλλη επιλογή από το να βυθιστούμε με τιμή, προσκολλημένοι στον μύθο που περιγράφει ο Spengler στο συμπέρασμα του “Der Mensch und die Technik. Beitrag zu einer Philosophie des Lebens” («Άνθρωπος και Τεχνολογία: Μια Συμβολή σε μια Φιλοσοφία της Ζωής»), σύμφωνα με τον οποίο το καθήκον μας είναι να διατηρήσουμε τη χαμένη, απελπιστική θέση, όπως εκείνος ο Ρωμαίος στρατιώτης του οποίου τα οστά βρέθηκαν μπροστά σε μια πύλη στην Πομπηία και ο οποίος, κατά την έκρηξη του Βεζούβιου, πέθανε στη θέση του επειδή ξέχασαν να τον αντικαταστήσουν. Για αυτούς, εκείνο που ήταν μια κουλτούρα και μετά πολιτισμός, σύντομα δεν θα είναι τίποτα περισσότερο από ένας απλός «πληθυσμός», όπως η Αίγυπτος μετά το τέλος του κόσμου των Φαραώ, που κυριαρχήθηκε για ένα διάστημα από έναν ξένο πολιτισμό και στη συνέχεια για μια ή δύο γενιές από έναν άλλο.

ΠΗΓΗ